Zdrada - jak ją udowodnić

Zdrada małżeńska jest jednym z najczęściej wskazywanych powodów rozpadu związku. W praktyce detektywistycznej spotykam jednak bardzo różne sytuacje. Czasami klient wie już, że małżonek pozostaje w relacji z inną osobą i potrzebuje materiału do planowanego postępowania rozwodowego. Innym razem istnieją wyłącznie podejrzenia, które trzeba najpierw zweryfikować. Zdarzają się również sprawy, w których zdrada faktycznie miała miejsce, ale z punktu widzenia odpowiedzialności za rozkład małżeństwa sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana, niż początkowo wydaje się klientowi.

To dlatego samo pytanie:

„Czy mnie zdradza?”

nie zawsze jest najważniejszym pytaniem w sprawie rozwodowej.

Jeżeli celem jest rozwód z orzeczeniem o winie, równie istotne może być ustalenie kiedy rozpoczęła się relacja z osobą trzecią, jaki miała charakter i czy rzeczywiście przyczyniła się do rozpadu małżeństwa.

To właśnie chronologia bardzo często decyduje o wartości zgromadzonego materiału.

Czym jest zdrada małżeńska?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji „zdrady małżeńskiej”. Wskazuje natomiast, że małżonkowie są obowiązani między innymi do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności.

Najbardziej oczywistym naruszeniem tego obowiązku jest utrzymywanie stosunków seksualnych z inną osobą.

Nie oznacza to jednak, że dopiero udowodnienie fizycznego współżycia pozwala mówić o zachowaniu naruszającym obowiązek wierności.

W orzecznictwie od dawna zwraca się uwagę, że znaczenie mogą mieć również inne zachowania wobec osoby trzeciej, jeżeli wykraczają poza zwykłe relacje towarzyskie i mogą świadczyć o szczególnej bliskości albo stwarzać uzasadnione pozory niewierności.

Dlatego w sprawie rozwodowej nie zawsze potrzebujemy fotografii przedstawiającej pocałunek czy inny jednoznacznie intymny moment.

Sąd ocenia całokształt zachowania małżonków.

Czy istnieje prawna definicja zdrady emocjonalnej?

Nie.

Określenie „zdrada emocjonalna” jest powszechnie używane, ale nie stanowi osobnej ustawowej kategorii określonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Może natomiast opisywać zachowania mające znaczenie przy ocenie przestrzegania obowiązków małżeńskich.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której jeden z małżonków tworzy z osobą trzecią bardzo bliską relację, regularnie spędza z nią wolny czas, ukrywa spotkania przed współmałżonkiem, przekazuje jej swoją uwagę i zaangażowanie emocjonalne, jednocześnie stopniowo wycofując się z własnego małżeństwa.

Nie trzeba automatycznie nazywać takiej relacji „zdradą emocjonalną”, aby mogła mieć znaczenie dla sprawy rozwodowej.

Sąd nie rozstrzyga przecież sporu terminologicznego.

Bada konkretne zachowania i ich wpływ na małżeństwo.

Czy spacer, kolacja albo spotkanie z inną osobą oznaczają zdradę?

Nie.

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto wyjaśnić przed rozpoczęciem działań detektywistycznych.

Jeżeli detektyw udokumentuje małżonka jedzącego obiad z inną kobietą albo innym mężczyzną, nie możemy automatycznie stwierdzić:

„mamy dowód zdrady”.

Może to być spotkanie zawodowe.

Może to być znajomy.

Może to być przyjaciel.

Może to być osoba związana z rodziną.

Znaczenie zaczyna mieć dopiero kontekst.

Inaczej wygląda jednorazowy obiad, a inaczej regularne, ukrywane przed współmałżonkiem spotkania, wspólne wieczory, wyjazdy, noclegi i powtarzalny sposób zachowania wskazujący na szczególny charakter relacji.

Właśnie dlatego w sprawach dotyczących niewierności bardzo często ważniejsza od jednego spektakularnego zdjęcia jest powtarzalność zdarzeń.

Zdrada nie oznacza automatycznie wyłącznej winy za rozwód

To prawdopodobnie najważniejszy błąd w myśleniu o sprawach rozwodowych.

Klient przychodzi z dowodem zdrady i zakłada:

„Skoro mnie zdradził, rozwód będzie z jego wyłącznej winy.”

Niekoniecznie.

Przy orzekaniu o winie sąd nie bada wyłącznie tego, czy jeden z małżonków zachował się niewłaściwie.

Bada przede wszystkim, czy jego zawinione zachowanie było przyczyną albo współprzyczyną rozkładu pożycia małżeńskiego.

To ogromna różnica.

Może się więc zdarzyć, że zdrada rzeczywiście była bezpośrednią przyczyną rozpadu małżeństwa.

Ale może się również okazać, że przed pojawieniem się osoby trzeciej małżeństwo od dawna faktycznie nie funkcjonowało, małżonkowie nie utrzymywali więzi uczuciowej ani fizycznej, żyli oddzielnie i nie widzieli realnych perspektyw powrotu do wspólnego życia.

Wtedy sam fakt późniejszego związania się z inną osobą nie rozstrzyga automatycznie kwestii winy za wcześniejszy rozkład.

Dlaczego data rozpoczęcia romansu jest tak ważna?

W sprawach rozwodowych chronologia potrafi być ważniejsza niż najbardziej efektowne zdjęcie.

Załóżmy, że małżonkowie rozstali się faktycznie w styczniu. Od tego momentu mieszkają osobno, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, nie utrzymują relacji intymnej i oboje traktują małżeństwo jako zakończone.

W lipcu jeden z nich poznaje nową osobę.

Formalnie nadal pozostaje w związku małżeńskim.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że nowa relacja była przyczyną rozpadu małżeństwa, skoro rozkład pożycia nastąpił wcześniej.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, kiedy relacja z osobą trzecią rozpoczęła się jeszcze podczas normalnie funkcjonującego małżeństwa i stopniowo doprowadziła do zerwania więzi pomiędzy małżonkami.

Dlatego przy zleceniu dotyczącym zdrady pytam nie tylko:

„Z kim się spotyka?”

Pytam również:

„Od kiedy dzieje się coś niepokojącego?”

Zdrada po zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia

Sąd Najwyższy zajmował się również sytuacją, w której małżonek związał się z inną osobą już po wcześniejszym wystąpieniu zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.

W takim przypadku późniejsza relacja nie może być traktowana jako przyczyna czegoś, co wydarzyło się wcześniej.

To logiczne, ale w praktyce bardzo ważne.

Nie wystarczy więc wykazać:

„Mąż pozostaje w związku z inną kobietą.”

Jeżeli żądamy rozwodu z jego wyłącznej winy, znaczenie może mieć wykazanie:

kiedy ta relacja się rozpoczęła oraz jaki miała związek z rozpadem małżeństwa.

Właśnie dlatego dobry materiał detektywistyczny powinien budować chronologię, a nie wyłącznie kolekcję zdjęć.

Czy trzeba udowodnić stosunek seksualny?

Nie.

I w zdecydowanej większości spraw byłoby to również nierealne.

Kochankowie zazwyczaj spotykają się w mieszkaniach, hotelach albo innych miejscach prywatnych. Prywatny detektyw nie może wejść za nimi do pokoju hotelowego, zamontować tam ukrytej kamery czy podsłuchu tylko dlatego, że klient potrzebuje materiału do rozwodu.

Nie jest to również konieczne, aby zgromadzić wartościowy materiał.

Jeżeli dwie osoby regularnie spotykają się w okolicznościach wskazujących na szczególną bliskość, wspólnie podróżują, spędzają razem noce, korzystają z tych samych miejsc noclegowych i zachowanie ma charakter powtarzalny, powstaje materiał, którego znaczenie może być oceniane razem z innymi dowodami.

Detektyw powinien jednak bardzo uważać na język raportu.

Jeżeli nie widział stosunku seksualnego, nie powinien pisać, że do niego doszło.

Powinien opisać dokładnie to, co rzeczywiście zaobserwował.

Jedno zdjęcie czy kilka dni obserwacji?

Nie istnieje zasada, że zdradę trzeba dokumentować przez trzy, pięć albo siedem dni.

Czasami jeden dzień przynosi materiał o bardzo dużej wartości.

W innych sprawach pojedyncze spotkanie niewiele mówi.

Jeżeli naszym celem jest wykazanie istnienia trwałej relacji, powtarzalność może mieć znacznie większe znaczenie niż liczba wykonanych fotografii.

Dlatego profesjonalna obserwacja detektywistyczna powinna zostać wcześniej odpowiednio zaplanowana.

Jeżeli klient wie, że podejrzane spotkania odbywają się zawsze w czwartek, nie ma większego sensu rozpoczynanie siedmiodniowej obserwacji wyłącznie po to, żeby zwiększyć liczbę przepracowanych godzin.

Najpierw trzeba odpowiedzieć:

co właściwie chcemy udowodnić?

Jakie dowody zdrady mogą mieć znaczenie w sądzie?

Nie istnieje jeden obowiązkowy rodzaj dowodu.

W zależności od konkretnej sprawy znaczenie mogą mieć zeznania świadków, fotografie, filmy, dokumenty, legalnie uzyskane wiadomości, publicznie udostępnione treści z mediów społecznościowych oraz materiał zgromadzony podczas zgodnych z prawem czynności detektywistycznych.

Bardzo ważna jest jednak jakość materiału.

Zdjęcie pokazujące dwie osoby niczego nie wyjaśnia, jeżeli nie wiadomo, kiedy powstało, gdzie wykonano fotografię ani jakie wydarzenia poprzedzały i następowały po utrwalonym momencie.

Dlatego dokumentacja fotograficzna powinna być osadzona w chronologii zdarzeń.

Raport może wskazywać godzinę rozpoczęcia obserwacji, miejsca, do których udała się osoba, spotkania, czas ich trwania oraz dalszy przebieg wydarzeń.

Dzięki temu fotografia nie funkcjonuje jako wyrwany z kontekstu obraz.

Staje się elementem szerszego materiału.

Więcej o rodzajach materiału procesowego opisuję w artykule dowody w sprawie rozwodowej.

Raport detektywa nie powinien stwierdzać winy

To są dwie zupełnie różne rzeczy.

Detektyw może ustalić:

kiedy osoba opuściła mieszkanie,

dokąd pojechała,

z kim się spotkała,

jak długo przebywała w określonym miejscu,

gdzie spędziła noc,

oraz co wydarzyło się następnego dnia.

Nie powinien natomiast kończyć raportu stwierdzeniem:

„Mąż klientki jest wyłącznie winny rozpadu małżeństwa.”

To nie jest kompetencja detektywa.

O winie orzeka sąd.

Rolą detektywa jest dostarczenie możliwie precyzyjnego materiału faktycznego, który klient i jego pełnomocnik mogą później wykorzystać w postępowaniu.

Czy zdrada jednego małżonka oznacza, że drugi jest niewinny?

Również nie.

Sąd może dojść do wniosku, że oboje małżonkowie swoim zawinionym zachowaniem przyczynili się do rozpadu pożycia.

Co ważne, nie działa tutaj prosta matematyka:

„on był winny w 90%, a ja w 10%, więc rozwód powinien być z jego wyłącznej winy”.

Wina za rozkład pożycia nie jest w taki sposób stopniowana.

Jeżeli sąd uzna, że oboje małżonkowie w sposób zawiniony przyczynili się do rozpadu, może przypisać winę obojgu, nawet jeśli zachowania jednej strony oceniamy moralnie jako znacznie poważniejsze.

Dlatego materiał dotyczący zdrady powinien być analizowany w kontekście całego małżeństwa, a nie w oderwaniu od innych zdarzeń.

Co jeśli zdradzony małżonek wybaczył zdradę?

Stary, bardzo popularny pogląd brzmi:

„Jeżeli wybaczyłeś zdradę i zostałeś z małżonkiem, później nie możesz się na nią powołać.”

To zbyt duże uproszczenie.

Znaczenie może mieć to, co rzeczywiście wydarzyło się po ujawnieniu zdrady.

Czy małżonkowie realnie odbudowali więź?

Czy wrócili do wspólnego pożycia?

Czy podjęli rzeczywistą próbę naprawienia relacji?

Jak długo ona trwała?

Czy później pojawiły się kolejne zdrady albo inne zdarzenia prowadzące do ponownego rozpadu?

Samo pozostanie przez pewien czas w małżeństwie nie tworzy automatycznej zasady, że wcześniejsze zachowanie znika z historii związku.

Jednocześnie rzeczywiste pojednanie i odbudowanie więzi może mieć znaczenie przy ocenie, co ostatecznie doprowadziło do późniejszego rozkładu pożycia.

Dlatego również tutaj najważniejsza jest chronologia.

Zdrada a rozwód bez orzekania o winie

Nie każda osoba, która posiada dowód zdrady, musi żądać rozwodu z orzeczeniem o winie.

Jeżeli małżonkowie zgodnie żądają, aby sąd nie orzekał o winie, sąd może zaniechać takiego rozstrzygnięcia.

To decyzja strategiczna, którą warto dobrze przemyśleć z pełnomocnikiem.

Proces z orzekaniem o winie może wymagać prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego, przesłuchiwania świadków oraz szczegółowego analizowania życia małżonków.

W niektórych sprawach klient będzie miał powody, aby się na to zdecydować.

W innych szybsze zakończenie małżeństwa bez prowadzenia wielomiesięcznego sporu o winę może być dla niego ważniejsze.

Detektyw nie powinien podejmować tej decyzji za klienta.

Czy wyłączna wina może mieć znaczenie finansowe?

Tak, dlatego kwestii winy nie należy traktować wyłącznie jako moralnego wskazania:

„kto zrobił źle”.

W określonych warunkach orzeczenie wyłącznej winy jednego z małżonków może mieć znaczenie dla obowiązku alimentacyjnego pomiędzy byłymi małżonkami.

Jeżeli rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, może on w określonych warunkach żądać od byłego małżonka uznanego za wyłącznie winnego przyczyniania się do zaspokajania jego usprawiedliwionych potrzeb, nawet jeśli nie znajduje się w niedostatku.

Nie oznacza to automatycznych alimentów po każdym rozwodzie z winy.

Każdą sytuację sąd ocenia indywidualnie.

To jednak jeden z powodów, dla których przed podjęciem decyzji o sposobie prowadzenia rozwodu warto skonsultować się z adwokatem.

Czy zdrada wpływa na podział majątku?

Nie automatycznie.

Orzeczenie:

„małżonek zdradzał”

nie powoduje samo w sobie, że drugi małżonek otrzyma większą część majątku wspólnego.

Kwestia winy za rozkład pożycia i kwestia podziału majątku to dwa odrębne zagadnienia.

Oczywiście podczas romansu mogą pojawić się również okoliczności majątkowe mające znaczenie w innym zakresie, przykładowo wydawanie znacznych środków wspólnych na osobę trzecią.

To jednak inny problem niż sama niewierność.

Czy zdrada wpływa na opiekę nad dziećmi?

Również nie automatycznie.

Fakt zdrady nie oznacza sam w sobie, że dana osoba jest złym rodzicem i powinna utracić możliwość sprawowania opieki nad dzieckiem.

W sprawach dotyczących dzieci kluczowe znaczenie ma ich dobro oraz rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków rodzicielskich.

Dlatego nie należy mieszać dwóch różnych problemów:

niewierności małżeńskiej

i

kompetencji rodzicielskich.

Mogą się czasami łączyć poprzez konkretne zdarzenia, ale samo pozostawanie w romansie nie rozstrzyga kwestii rodzicielskich.

Czego nie robić, próbując zdobyć dowody zdrady?

Podejrzenie niewierności nie daje nieograniczonego prawa do zdobywania informacji.

Nie rekomendowałbym przełamywania haseł, włamywania się do poczty elektronicznej, instalowania programów szpiegujących, przejmowania kont ani zakładania podsłuchów.

Nie jest również dobrym pomysłem samodzielne prowadzenie wielogodzinnej obserwacji partnera, szczególnie jeżeli celem ma być późniejsze profesjonalne udokumentowanie zachowania.

Partner zna przecież Twój samochód, wygląd i sposób poruszania się.

Jedna nieudana próba może spowodować, że zacznie znacznie bardziej kontrolować otoczenie, co później utrudni pracę detektywa.

Jeżeli materiał ma być wykorzystany w postępowaniu sądowym, warto od początku myśleć nie tylko:

„jak zdobyć dowód?”

ale również:

„czy sposób jego zdobycia nie stworzy mi dodatkowego problemu?”

Jak prywatny detektyw może pomóc przy podejrzeniu zdrady?

Najpierw powinien poznać sytuację.

Kiedy zaczęły się podejrzenia?

Co dokładnie się zmieniło?

Czy istnieje konkretna osoba?

Czy znamy dni albo miejsca, które regularnie się powtarzają?

Czy klient przygotowuje się do rozwodu?

Czy współpracuje już z pełnomocnikiem?

Dopiero później można zaplanować działania.

W jednych sprawach wystarczy odpowiednio dobrana obserwacja.

W innych potrzebne będzie kilka terminów pozwalających pokazać powtarzalność zachowania.

Czasami wcześniejsza analiza informacji pozwoli znacznie ograniczyć liczbę godzin potrzebnych w terenie.

Najważniejsze jest jednak, aby detektyw nie otrzymał zadania:

„proszę udowodnić zdradę”.

Znacznie lepsze brzmi:

„proszę ustalić, co rzeczywiście dzieje się w tych dniach”.

To subtelna, ale fundamentalna różnica.

Komentarz Dawida Kuciela

Klient w sprawie zdrady bardzo często mówi mi:

„Potrzebuję zdjęcia.”

Moje pierwsze pytanie brzmi:

„Do czego?”

Jeżeli odpowiedź brzmi:

„Do rozwodu z orzeczeniem o winie”,

to nie interesuje mnie wyłącznie zrobienie zdjęcia małżonka z inną osobą.

Interesuje mnie historia zdarzeń.

Kiedy ta relacja mogła się rozpocząć?

Jak często się spotykają?

Czy małżonek okłamuje klienta co do miejsca pobytu?

Czy zachowanie jest powtarzalne?

Czy widzimy jeden przypadkowy obiad, czy relację trwającą od miesięcy?

I przede wszystkim: jak to wszystko wygląda na tle rozpadu małżeństwa?

Czasami jedno zdjęcie potrafi zmienić wszystko.

Ale czasami pięćdziesiąt zdjęć dwóch osób idących obok siebie nadal nie odpowiada na najważniejsze pytanie.

Dlatego nie mierzę jakości sprawy liczbą wykonanych fotografii.

Materiał ma przede wszystkim być logiczny, chronologiczny i opisywać fakty.

Druga rzecz jest jeszcze ważniejsza.

Nie jestem od tego, żeby napisać klientowi w raporcie:

„miał Pan rację”.

Jeżeli obserwacja nie potwierdzi zdrady, właśnie to powinien otrzymać.

Jeżeli ją potwierdzi, dokumentujemy to, co rzeczywiście zaobserwowaliśmy.

A ocenę, czy na tej podstawie można przypisać komuś winę za rozkład małżeństwa, pozostawiamy prawnikowi i sądowi.

To jest właściwy podział ról.

Zdrada małżeńska i rozwód – najczęstsze pytania

Czy zdrada jest podstawą do rozwodu?

Sama zdrada nie powoduje automatycznie rozwiązania małżeństwa. Podstawą rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Zdrada może być jedną z jego przyczyn.

Czy zdrada zawsze oznacza winę?

Nie automatycznie. Dla przypisania winy za rozkład pożycia znaczenie ma między innymi związek pomiędzy zawinionym zachowaniem a rozpadem małżeństwa.

Czy zdrada po rozstaniu oznacza winę za rozwód?

Jeżeli relacja z inną osobą powstała dopiero po wcześniejszym wystąpieniu zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, sama późniejsza relacja nie stanowi przyczyny wcześniejszego rozpadu.

Czy istnieje zdrada emocjonalna w prawie?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie posługuje się takim terminem. Konkretne zachowania określane potocznie jako zdrada emocjonalna mogą jednak mieć znaczenie przy ocenie przestrzegania obowiązków małżeńskich.

Czy trzeba udowodnić seks z inną osobą?

Nie. Sąd ocenia całokształt materiału i zachowania małżonków. Nie ma obowiązku przedstawienia bezpośredniego dowodu aktu seksualnego.

Czy wspólny pobyt w hotelu jest dowodem zdrady?

Może być istotnym elementem materiału, ale jego znaczenie zależy od kontekstu i pozostałych dowodów. Sam fakt przebywania dwóch osób w hotelu nie powinien być automatycznie utożsamiany ze współżyciem.

Czy jedno zdjęcie z inną kobietą lub mężczyzną wystarczy?

Nie ma takiej reguły. W wielu sprawach znacznie większe znaczenie ma charakter i powtarzalność relacji.

Czy raport detektywa może być wykorzystany w sądzie?

Materiał zgromadzony podczas legalnych czynności detektywistycznych może mieć znaczenie w postępowaniu. Jego wiarygodność i wartość ocenia jednak sąd.

Czy detektyw może wejść do pokoju hotelowego?

Nie uzyskuje takiego prawa tylko dlatego, że prowadzi sprawę dotyczącą zdrady. Prywatny detektyw musi działać w granicach prawa i nie może ingerować dowolnie w prywatną przestrzeń innych osób.

Czy detektyw może założyć podsłuch, żeby udowodnić zdradę?

Nie należy traktować nielegalnego podsłuchiwania jako dopuszczalnej metody pracy prywatnego detektywa.

Czy wybaczona zdrada nadal może mieć znaczenie?

Może, ale sposób oceny zależy od całej historii małżeństwa, rzeczywistego pojednania, odbudowania więzi oraz późniejszych przyczyn rozkładu pożycia. Nie ma prostej zasady, że samo „wybaczenie” automatycznie usuwa wcześniejsze zdarzenia z oceny sądu.

Czy zdrada daje większą część majątku przy rozwodzie?

Nie automatycznie. Sama wina za rozkład pożycia nie powoduje automatycznego zwiększenia udziału w majątku wspólnym.

Czy zdradzający małżonek traci prawa do dzieci?

Nie. Zdrada małżeńska sama w sobie nie przesądza o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej czy kontaktach z dzieckiem.

Czy rozwód z wyłącznej winy może mieć znaczenie dla alimentów na byłego małżonka?

Tak. W określonych okolicznościach wyłączna wina jednego z małżonków może mieć istotne znaczenie dla zakresu obowiązku alimentacyjnego po rozwodzie.

Podsumowanie

Zdrada małżeńska może być bardzo istotnym elementem sprawy rozwodowej, ale samo udowodnienie relacji z osobą trzecią nie zawsze odpowiada jeszcze na pytanie o winę za rozkład małżeństwa.

Trzeba spojrzeć szerzej.

Kiedy rozpoczęła się relacja?

Czy małżeństwo wtedy jeszcze faktycznie funkcjonowało?

Czy zdrada doprowadziła do zerwania więzi?

Czy może pojawiła się dopiero po wcześniejszym zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia?

Czy zachowanie było jednorazowe, czy powtarzalne?

Czy drugi małżonek również swoim zawinionym zachowaniem przyczynił się do rozpadu?

Dopiero odpowiedzi na te pytania pozwalają prawidłowo ocenić znaczenie zgromadzonego materiału.

Dlatego w sprawie rozwodowej nie chodzi o zdobycie najbardziej kompromitującego zdjęcia.

Chodzi o udokumentowanie faktów w odpowiednim kontekście i chronologii.

Detektyw powinien te fakty ustalić i opisać.

Pełnomocnik powinien zbudować na ich podstawie strategię procesową.

A sąd ostatecznie ocenia, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia.

To znacznie bardziej profesjonalne podejście niż proste:

„mam zdjęcie, więc wygrałem rozwód”.