Jak przygotować materiał w sprawie porwania rodzicielskiego?

Rodzic nie zwraca dziecka po kontakcie. Przestaje odbierać telefon, nie wskazuje aktualnego miejsca pobytu, zabiera dokumenty i informuje, że dziecko nie wróci do dotychczasowego domu.

W innym przypadku wyjazd odbywa się bez zapowiedzi. Dziecko nie pojawia się w szkole, mieszkanie zostaje opróżnione, a z mediów społecznościowych znikają dotychczasowe profile.

Możliwy jest również scenariusz, w którym rodzic wyjechał z dzieckiem za zgodą drugiej strony, ale po zakończeniu ustalonego terminu odmawia powrotu.

W każdej z tych sytuacji najważniejsze są bezpieczeństwo dziecka, szybkie ustalenie miejsca jego pobytu oraz właściwe uruchomienie procedur prawnych.

Ogromne znaczenie ma jednak również jakość informacji przekazanych Policji, kancelarii, Ministerstwu Sprawiedliwości i osobom prowadzącym poszukiwania.

Nieuporządkowana historia obejmująca setki wiadomości, nazwisk i przypuszczeń utrudnia działanie. Dobrze przygotowany materiał pozwala od razu zobaczyć chronologię, możliwe kierunki wyjazdu, sieć osób pomagających rodzicowi oraz fakty wskazujące, że przemieszczenie albo zatrzymanie dziecka zostało wcześniej zaplanowane.

Porwanie rodzicielskie nie zawsze wygląda jak nagłe zniknięcie

W języku potocznym porwaniem rodzicielskim określa się sytuację, w której jeden z rodziców zabiera albo zatrzymuje dziecko wbrew uprawnieniom drugiego rodzica i uniemożliwia mu wykonywanie pieczy lub współdecydowanie o miejscu pobytu dziecka.

Nie zawsze dochodzi do nagłego wyjazdu w nieznanym kierunku.

Czasami rodzic otrzymuje zgodę na tygodniowe wakacje, a następnie informuje, że nie zamierza wracać. Innym razem wyprowadza się do innego miasta, zapisuje dziecko do nowej szkoły i stopniowo ogranicza komunikację z drugim rodzicem.

W sprawach międzynarodowych Konwencja haska z 1980 roku odnosi się do bezprawnego uprowadzenia albo zatrzymania dziecka poza państwem jego dotychczasowego stałego pobytu. Mechanizm ten dotyczy dzieci poniżej 16. roku życia i sytuacji obejmujących państwa związane konwencją. Konwencja nie jest natomiast procedurą przeznaczoną do przypadków, w których dziecko zostało przemieszczone wyłącznie na terytorium państwa jego stałego pobytu. Informacja Ministerstwa Sprawiedliwości o wnioskach na podstawie Konwencji haskiej

Dlatego od początku trzeba ustalić, czy sprawa ma charakter krajowy, czy międzynarodowy. Od tego zależy dalsza droga prawna, właściwe instytucje oraz rodzaj dokumentów, które trzeba przygotować.

Najpierw należy zbudować dokładną chronologię

Pierwszy dokument powinien przedstawiać przebieg zdarzeń w kolejności czasowej.

Nie może zaczynać się od ogólnego stwierdzenia:

„Od dawna wiedziałam, że on chce porwać dziecko.”

Trzeba wskazać konkretne fakty.

Kiedy rodzic po raz pierwszy wspomniał o wyjeździe Kiedy zabrał paszport dziecka Czy wcześniej szukał mieszkania, rozwiązał umowę o pracę albo kontaktował się z zagraniczną szkołą Kiedy dziecko było widziane ostatni raz Jaką wiadomość przesłano po zakończeniu kontaktu O której godzinie telefon został wyłączony

Chronologia powinna obejmować także wcześniejsze zdarzenia, które początkowo wydawały się nieistotne.

Może się okazać, że kilka tygodni przed wyjazdem rodzic zaczął sprzedawać wyposażenie mieszkania, wypytywał o dokumenty dziecka, odnawiał kontakty z rodziną za granicą albo rezygnował z obowiązków zawodowych.

Pojedynczy fakt może mieć neutralne wyjaśnienie.

Dopiero ich zestawienie może pokazać, że wyjazd był przygotowywany przez dłuższy czas.

Trzeba oddzielić fakty od przypuszczeń

W sprawie dotyczącej dziecka rodzic działa pod ogromną presją. Łatwo wtedy uznać każdą informację za pewną.

Tymczasem zdanie:

„Uciekła do Niemiec”

może oznaczać jedynie, że drugi rodzic posiada tam siostrę i kiedyś wspominał o możliwości przeprowadzki.

Materiał powinien wskazywać poziom wiarygodności każdej informacji.

Można zapisać:

„Rodzic posiada siostrę mieszkającą w Hamburgu. W ciągu ostatniego miesiąca kontaktował się z nią wielokrotnie. Nie posiadamy jednak potwierdzenia przekroczenia granicy ani aktualnej obecności dziecka pod jej adresem.”

Takie sformułowanie jest znacznie bardziej użyteczne.

Pozwala potraktować zagraniczny adres jako ważny kierunek weryfikacji, ale nie prowadzi do budowania całej strategii na niepotwierdzonym założeniu.

Jakie dokumenty mają największe znaczenie

Podstawą jest materiał potwierdzający tożsamość dziecka, uprawnienia rodzicielskie oraz jego dotychczasowe miejsce życia.

W sprawie międzynarodowej Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje między innymi na akt urodzenia dziecka, orzeczenia dotyczące opieki i miejsca pobytu, dowody zwykłego miejsca pobytu dziecka, aktualne fotografie oraz dokumenty związane z uprowadzeniem albo zatrzymaniem. Dowodami zwykłego miejsca pobytu mogą być między innymi dokumenty ze szkoły, przedszkola, przychodni lub inne materiały pokazujące, gdzie dziecko przed wyjazdem prowadziło swoje codzienne życie. Usługa Ministerstwa Sprawiedliwości dotycząca sprowadzenia dziecka uprowadzonego za granicę

W praktyce pakiet powinien obejmować cztery grupy informacji:

Nie trzeba od razu przygotowywać rozbudowanego opisu całego związku.

Najważniejsze jest to, co pomaga ustalić aktualne miejsce pobytu dziecka, odtworzyć sposób działania rodzica i wykazać dotychczasowe centrum życiowe dziecka.

Zwykłe miejsce pobytu dziecka może mieć kluczowe znaczenie

W sprawie międzynarodowej nie wystarczy samo wskazanie adresu zameldowania.

Trzeba pokazać, gdzie dziecko faktycznie mieszkało, uczyło się, korzystało z opieki medycznej, uczestniczyło w zajęciach i budowało codzienne relacje.

Znaczenie mogą mieć zaświadczenia ze szkoły lub przedszkola, dokumenty medyczne, umowy dotyczące zajęć, potwierdzenia zamieszkania, relacje osób z otoczenia oraz inne materiały przedstawiające codzienne funkcjonowanie dziecka.

Oficjalne informacje Ministerstwa Sprawiedliwości wskazują, że wniosek dotyczący powrotu dziecka może złożyć rodzic posiadający prawo do współdecydowania o miejscu jego pobytu. Można to zrobić także wtedy, gdy dokładna lokalizacja dziecka nie jest jeszcze znana, pod warunkiem przedstawienia uzasadnionych przypuszczeń dotyczących miejsca, w którym może ono przebywać. Informacja Ministerstwa Sprawiedliwości o wnioskach na podstawie Konwencji haskiej

To pokazuje, dlaczego należy dokumentować zarówno stan sprzed wyjazdu, jak i wszystkie informacje o możliwym kierunku przemieszczenia.

Komunikacja z drugim rodzicem może ujawnić zamiar

Wiadomości należy zabezpieczać w pełnym kontekście, a nie wyłącznie w postaci pojedynczych zrzutów ekranu.

Szczególne znaczenie mogą mieć wypowiedzi dotyczące zmiany miejsca zamieszkania, planowanego wyjazdu, odmowy powrotu, zabrania dokumentów, nowej szkoły, zerwania kontaktu albo warunkowania powrotu spełnieniem określonych żądań.

Lista ta nie powinna jednak zastąpić pełnej rozmowy.

Jedna emocjonalna wiadomość wysłana podczas konfliktu może znaczyć mniej niż kilkutygodniowa korespondencja pokazująca konsekwentne przygotowywanie przeprowadzki.

Należy zachować daty, godziny, numery, wcześniejsze ustalenia i kolejne odpowiedzi.

Jeżeli rozmowa odbywała się za pomocą kilku komunikatorów, materiał powinien zostać połączony w jedną chronologię.

Ważne są osoby, które mogą zapewnić pomoc i zaplecze

Rodzic opuszczający dotychczasowe miejsce pobytu rzadko działa w całkowitej izolacji.

Może korzystać z mieszkania członka rodziny, samochodu partnera, pomocy znajomych, nowego miejsca pracy albo zagranicznego kontaktu.

Dlatego trzeba przygotować mapę najważniejszych powiązań.

Nie chodzi o tworzenie listy wszystkich znajomych z mediów społecznościowych. Należy skoncentrować się na osobach, które realnie mogą zapewnić nocleg, transport, pieniądze, dokumenty albo pomoc w zorganizowaniu nowego życia.

Szczególnie ważne są osoby, z którymi rodzic pozostawał w intensywnym kontakcie bezpośrednio przed zniknięciem, nawet jeżeli wcześniej nie odgrywały dużej roli w jego życiu.

Samochody i transport często prowadzą do aktualnej lokalizacji

W materiale powinny znaleźć się nie tylko dane pojazdu formalnie należącego do rodzica.

Trzeba uwzględnić samochody, z których faktycznie korzystał: pojazd partnera, rodziców, rodzeństwa, firmy albo wynajęty samochód.

Warto zabezpieczyć model, kolor, numer rejestracyjny, charakterystyczne elementy i aktualne zdjęcia.

Jeżeli wyjazd mógł odbyć się pociągiem, samolotem albo autobusem, znaczenie mogą mieć wcześniejsze rozmowy dotyczące połączeń, rezerwacji i planowanych podróży.

Celem nie jest samodzielne odtwarzanie całej trasy.

Chodzi o przekazanie służbom i zespołowi prowadzącemu ustalenia danych, które pozwalają szybko sprawdzić najbardziej prawdopodobne warianty.

Jak może pomóc prywatny detektyw

Działania detektywistyczne mogą zostać uruchomione równolegle z pomocą prawną i czynnościami podejmowanymi przez właściwe organy.

Pierwszym etapem jest analiza materiału. Porządkujemy oś czasu, weryfikujemy adresy, pojazdy, osoby i powiązania. Następnie wskazujemy miejsca o najwyższym prawdopodobieństwie pobytu i rozpoczynamy działania terenowe.

Detektyw może również analizować informacje dostępne w otwartych źródłach, sprawdzać nowe powiązania i dokumentować fakty wskazujące na przygotowywanie wyjazdu.

Usługi detektywistyczne obejmują pozyskiwanie i przekazywanie informacji o osobach i zdarzeniach, a także poszukiwanie osób zaginionych lub ukrywających się. Detektyw powinien działać z należytą starannością, weryfikować zgodność pozyskanych informacji z prawdą i przygotować końcowe sprawozdanie z przeprowadzonych czynności. Ustawa o usługach detektywistycznych

W sprawie pilnej najważniejsze ustalenia nie powinny czekać na zakończenie pełnego raportu. Są przekazywane na bieżąco klientowi, kancelarii oraz organom prowadzącym działania.

Sprawa międzynarodowa wymaga szybkiego kontaktu z właściwymi instytucjami

W Polsce funkcję organu centralnego w sprawach objętych Konwencją haską wykonuje Minister Sprawiedliwości. Wniosek można skierować za pośrednictwem polskiego organu centralnego, odpowiedniego organu zagranicznego albo bezpośrednio do sądu państwa, w którym dziecko przebywa. Informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o międzynarodowych postępowaniach rodzinnych

Ministerstwo udostępnia formularze oraz informacje dotyczące wymaganych załączników. Wniosek powinien być wypełniony wyczerpująco, a dokumenty co do zasady przygotowane także w języku państwa, w którym dziecko się znajduje. Usługa Ministerstwa Sprawiedliwości dotycząca sprowadzenia dziecka uprowadzonego za granicę

Materiał detektywistyczny może wesprzeć ten proces, szczególnie gdy dokładna lokalizacja nie jest znana albo trzeba potwierdzić, że rodzic faktycznie przebywa pod ustalonym adresem.

O kolejności i rodzaju czynności prawnych powinien jednak decydować pełnomocnik po analizie konkretnej sytuacji.

Modelowy przykład

Matka wyraża zgodę na dziesięciodniowy wyjazd ojca z dzieckiem do Czech.

Dwa dni przed planowanym powrotem ojciec informuje, że pozostanie z dzieckiem za granicą. Twierdzi, że znalazł pracę i zamierza rozpocząć tam nowe życie.

Nie podaje adresu. Przestaje odpowiadać na pytania o szkołę i zdrowie dziecka.

Początkowo matka przekazuje kancelarii kilkaset zrzutów ekranu i listę kilkunastu możliwych miejsc.

Po uporządkowaniu materiału okazuje się, że trzy tygodnie przed wyjazdem ojciec kontaktował się z dawnym wspólnikiem mieszkającym w Brnie. Sprzedał część wyposażenia mieszkania, odebrał dokumenty dziecka i przesłał znajomemu informacje o czeskich szkołach.

Analiza powiązań wskazuje firmę prowadzoną przez wspólnika oraz dwa związane z nim adresy.

Działania terenowe pozwalają potwierdzić obecność samochodu ojca przy jednym z tych miejsc. Informacja zostaje natychmiast przekazana kancelarii oraz instytucjom prowadzącym sprawę.

Największą wartość miał nie pojedynczy ślad, lecz połączenie wcześniejszych przygotowań, komunikacji, powiązań i potwierdzenia terenowego.

Komentarz Dawida Kuciela

W sprawie porwania rodzicielskiego nie można tracić pierwszych godzin na przekazywanie tej samej historii kilku osobom w różnej wersji.

Potrzebujemy jednego materiału: osi czasu, aktualnych zdjęć, pojazdów, adresów, powiązań i ostatniej potwierdzonej lokalizacji.

Rodzic bardzo często posiada ważne informacje, ale nie rozpoznaje ich znaczenia.

Wiadomość sprzed miesiąca, zdjęcie samochodu partnera albo nazwisko dawnego znajomego mogą okazać się ważniejsze niż najbardziej emocjonalna rozmowa po zniknięciu dziecka.

Naszym zadaniem jest zamienić chaos w plan.

Analizujemy informacje, wyznaczamy najbardziej prawdopodobne kierunki, rozpoczynamy działania i przekazujemy potwierdzone ustalenia tam, gdzie mogą zostać wykorzystane do bezpiecznego powrotu dziecka.

Podsumowanie

Materiał w sprawie porwania rodzicielskiego powinien pozwalać odpowiedzieć na cztery pytania:

Co dokładnie się wydarzyło Gdzie dziecko znajdowało się ostatni raz Kto może pomagać w zmianie miejsca pobytu Dokąd rodzic mógł pojechać

Najważniejsze są uporządkowana chronologia, aktualne dokumenty, dowody dotychczasowego miejsca życia dziecka, pełna komunikacja oraz informacje o adresach, pojazdach i powiązaniach.

W sprawie międzynarodowej trzeba równolegle uruchomić właściwą procedurę prawną.

Działania detektywistyczne nie zastępują tej procedury. Mogą jednak dostarczyć informacji potrzebnych do odnalezienia dziecka, potwierdzenia miejsca pobytu i szybkiego skierowania działań we właściwym kierunku.

Powiązane materiały

Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:

• Sprawowanie opieki nad dzieckiem
• Jak przygotować się do spotkania z detektywem
• Jak przygotować materiał do sporu gospodarczego