Jak sprawdzić, czy deklarowana opieka nad dzieckiem jest rzeczywiście wykonywana?

Aby sprawdzić, czy rodzic rzeczywiście wykonuje deklarowaną opiekę nad dzieckiem, nie wystarczy ustalić, że odbiera je w wyznaczonym terminie. Trzeba odtworzyć cały przebieg opieki: kto odbiera dziecko, kto z nim pozostaje, kto organizuje transport, gdzie dziecko nocuje, jak długo rodzic jest nieobecny i czy ten sposób działania powtarza się w kolejnych terminach.

Deklarowana opieka i faktyczna opieka nie zawsze oznaczają to samo.

Rodzic może formalnie:

• odebrać dziecko;
• podpisać zgodę;
• wpisać się jako osoba odpowiedzialna;
• deklarować osobiste wykonywanie kontaktów;
• przedstawiać się jako główny opiekun.

W praktyce dziecko może jednak przez większość czasu pozostawać:

• z dziadkami;
• z nowym partnerem rodzica;
• z opiekunką;
• z pełnoletnim rodzeństwem;
• ze znajomymi;
• bez obecności rodzica.

Nie oznacza to automatycznie niewłaściwej opieki. Pomoc innych osób może być naturalnym elementem życia rodzinnego. Istotne jest ustalenie, czy rodzic rzeczywiście pozostaje główną osobą wykonującą opiekę, czy tylko formalnie rozpoczyna i kończy kontakt.

Prawo do kontaktu nie jest wyłącznie prawem do odebrania dziecka

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje, że rodzice i dziecko mają prawo oraz obowiązek utrzymywania kontaktów. Kontakty obejmują między innymi przebywanie z dzieckiem, spotkania, odwiedziny, zabieranie go poza miejsce stałego pobytu oraz komunikowanie się na odległość. Jeżeli dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, sposób kontaktów z drugim rodzice powinni ustalać wspólnie, kierując się dobrem dziecka; w razie braku porozumienia rozstrzyga sąd.

Detektyw nie rozstrzyga, czy pomoc dziadków albo nowego partnera jest zgodna z dobrem dziecka. Może jednak udokumentować faktyczny przebieg kilku kontaktów i pokazać, jak deklaracje rodzica odnoszą się do rzeczywistości.

Test pięciu zgodności

Weryfikację warto podzielić na pięć obszarów.

1. Zgodność czasowa

Pytanie:

Czy rodzic osobiście przebywa z dzieckiem przez czas, który deklaruje

Należy ustalić:

• godzinę odbioru;
• godzinę faktycznego rozpoczęcia wspólnego pobytu;
• moment wyjścia rodzica;
• czas jego nieobecności;
• godzinę powrotu;
• sposób zakończenia kontaktu.

Przykład:

Rodzic deklaruje, że spędza z dzieckiem cały weekend od piątku do niedzieli. Obserwacja pokazuje, że w piątek bezpośrednio po odbiorze zawozi dziecko do dziadków i wraca dopiero w niedzielę kilka godzin przed odwiezieniem.

Formalnie kontakt rozpoczął i zakończył. Faktyczna proporcja osobistej opieki wygląda jednak inaczej.

2. Zgodność osobowa

Pytanie:

Kto w rzeczywistości wykonuje czynności opiekuńcze

Można dokumentować:

• kto odbiera dziecko;
• kto z nim podróżuje;
• kto pozostaje pod adresem;
• kto odprowadza je na zajęcia;
• kto odbiera ze szkoły;
• kto nocuje z dzieckiem;
• kto odwozi je do drugiego rodzica.

Sama obecność osoby trzeciej nie oznacza przejęcia opieki.

Znaczenie ma jej rzeczywista rola.

3. Zgodność miejsca

Pytanie:

Czy dziecko przebywa tam, gdzie według deklaracji miało przebywać

Może się okazać, że dziecko:

• regularnie nocuje pod innym adresem;
• większość kontaktu spędza u dziadków;
• jest przewożone do nowego partnera rodzica;
• pozostaje w miejscu pracy;
• nocuje w kilku lokalizacjach;
• jest zabierane poza uzgodniony obszar.

Nie każda zmiana miejsca stanowi problem. Powinna jednak zostać opisana, jeżeli ma znaczenie dla celu zlecenia.

4. Zgodność organizacyjna

Pytanie:

Czy rodzic rzeczywiście organizuje codzienną opiekę, którą sobie przypisuje

Widoczne do udokumentowania mogą być:

• dowożenie do szkoły;
• odbieranie z zajęć;
• przewożenie na wizyty;
• zakupy związane z dzieckiem;
• uczestnictwo w określonych wydarzeniach;
• pozostawanie z dzieckiem podczas choroby;
• organizacja noclegu;
• sposób realizowania przekazania.

Nie każda czynność rodzicielska odbywa się w przestrzeni możliwej do obserwacji. Raport nie może więc udawać pełnej wiedzy o całym życiu rodziny.

5. Zgodność powtarzalności

Pytanie:

Czy obserwowane zachowanie jest wyjątkiem, czy stałym modelem

Jeden weekend może być zakłócony przez:

• pracę;
• chorobę;
• uroczystość;
• nagłą sytuację;
• wyjazd;
• potrzebę pomocy rodziny.

Dopiero kilka porównywalnych terminów pozwala mówić o powtarzalnym sposobie wykonywania opieki.

Deklaracja kontra obserwowalny fakt

Deklaracja	Co należy rzeczywiście sprawdzić
„Spędzam z dzieckiem każdy weekend”	Ile godzin rodzic pozostaje osobiście z dzieckiem
„Sam się nim zajmuję”	Kto odbiera, przewozi, nocuje i pozostaje z dzieckiem
„Dziecko zawsze śpi u mnie”	Pod jakim adresem dziecko rzeczywiście spędza noc
„Nie korzystam z pomocy innych”	Czy pojawiają się osoby faktycznie przejmujące opiekę
„Zawożę dziecko na zajęcia”	Kto faktycznie realizuje transport
„Pracuję tylko wtedy, gdy dziecka nie ma”	Czy rodzic wyjeżdża do pracy podczas kontaktów

Tabela nie przesądza, że każda rozbieżność jest naruszeniem. Pozwala określić, jakie fakty wymagają sprawdzenia.

Jak przygotować realizację

Zdefiniuj konkretną rozbieżność

Źle:

Chcę udowodnić, że drugi rodzic tylko udaje dobrego ojca.

Lepiej:

Chcę ustalić, przez jaką część trzech najbliższych weekendów ojciec osobiście przebywa z dzieckiem, a przez jaką dziecko pozostaje pod opieką innych osób.

Pierwszy cel jest emocjonalną oceną.

Drugi można przełożyć na:

• terminy;
• godziny;
• osoby;
• miejsca;
• proporcje czasu;
• raport.

Wybierz porównywalne terminy

Najlepiej wykorzystać:

• zwykłe weekendy;
• podobne dni tygodnia;
• terminy wynikające z harmonogramu;
• okresy bez świąt i rodzinnych uroczystości;
• dni, w których rodzic deklaruje osobistą opiekę.

Jeżeli podejrzenie dotyczy pracy podczas kontaktów, jeden termin powinien przypadać w dzień, w którym aktywność zawodowa jest najbardziej prawdopodobna.

Rozpocznij od momentu przekazania dziecka

Późniejsze rozpoczęcie może spowodować utratę kluczowej części przebiegu.

Pełna dokumentacja może obejmować:

1. przyjazd rodzica;
2. odbiór dziecka;
3. pierwszy przejazd;
4. miejsce docelowe;
5. ewentualne przekazanie dziecka;
6. wyjazd rodzica;
7. jego aktywność podczas nieobecności;
8. powrót;
9. nocleg;
10. odwiezienie dziecka.

Oddziel aktywność rodzica od opieki

To, że rodzic:

• wykonuje zakupy;
• jedzie na siłownię;
• spotyka się ze znajomym;
• pojawia się w firmie;
• uczestniczy w wydarzeniu,

nie oznacza automatycznie zaniedbania.

Trzeba ustalić:

• czy dziecko mu towarzyszyło;
• czy zostało z inną osobą;
• na jak długo;
• czy była to sytuacja jednorazowa;
• jaką część kontaktu objęła nieobecność.

Trzy możliwe wyniki realizacji

Wynik pierwszy: deklarowana opieka została potwierdzona

We wszystkich objętych realizacją terminach rodzic:

• osobiście odebrał dziecko;
• pozostawał z nim;
• organizował przejazdy;
• nocował pod tym samym adresem;
• nie przekazywał opieki na dłuższy czas.

Taki wynik również ma wartość. Detektyw nie jest zatrudniany po to, aby za wszelką cenę znaleźć nieprawidłowość.

Wynik drugi: wystąpiły pojedyncze odstępstwa

Rodzic w jednym terminie pozostawił dziecko u dziadków na kilka godzin, ale podczas pozostałych kontaktów wykonywał opiekę osobiście.

Nie ma podstaw do napisania:

Rodzic nie zajmuje się dzieckiem.

Można opisać jeden konkretny przypadek.

Wynik trzeci: udokumentowano stały model zastępowania rodzica

W kilku porównywalnych terminach:

• dziecko trafiało pod ten sam adres;
• rodzic wyjeżdżał;
• pozostawał nieobecny przez większość kontaktu;
• wracał krótko przed odwiezieniem;
• faktyczne czynności wykonywała inna osoba.

W takim przypadku raport może pokazać powtarzalną rozbieżność pomiędzy deklaracją a rzeczywistym wykonaniem opieki.

Modelowy przypadek

Matka deklaruje przed sądem, że osobiście opiekuje się dzieckiem w każde popołudnie, a jej praca kończy się przed odbiorem ze szkoły.

Ojciec posiada informację, że dziecko niemal codziennie odbierają dziadkowie, a matka wraca późnym wieczorem.

Pierwszy dzień

Dziecko odbiera babcia. Matka przyjeżdża pod jej adres po trzech godzinach i zabiera dziecko do swojego mieszkania.

Drugi dzień

Dziecko ponownie odbiera babcia. Matka przyjeżdża po godzinie.

Trzeci dzień

Matka samodzielnie odbiera dziecko i spędza z nim całe popołudnie.

Czwarty i piąty dzień

Dziecko odbierają dziadkowie. Matka wraca odpowiednio o 20:12 i 21:04.

Prawidłowe podsumowanie

W trzech z pięciu objętych obserwacją dni dziecko zostało odebrane ze szkoły przez babcię. W tych terminach matka przejęła osobistą opiekę po upływie odpowiednio około 3 godzin, 5 godzin i 5 godzin 40 minut. W jednym terminie dziecko odebrała osobiście, a w jednym babcia sprawowała opiekę przez około godzinę.

Nie:

Matka w ogóle nie zajmuje się dzieckiem.

Przykład ma charakter modelowy.

Jak powinien wyglądać raport

Raport powinien zawierać:

• dokładny cel;
• harmonogram będący punktem odniesienia;
• daty i godziny;
• osoby odbierające dziecko;
• trasy przejazdu;
• adresy pobytu;
• godziny wyjść i powrotów rodzica;
• czas pozostawania dziecka z osobą trzecią;
• noclegi;
• dokumentację;
• terminy, w których opieka przebiegała zgodnie z deklaracją;
• ograniczenia;
• porównanie kilku dni.

Końcowe sprawozdanie z czynności detektywistycznych powinno opisywać przedmiot umowy, zakres i przebieg działań oraz ustalony stan faktyczny. Detektyw nie powinien zastępować sądu w ocenie znaczenia tych faktów.

Komentarz Dawida Kuciela

Odbiór dziecka jest początkiem opieki, a nie dowodem jej pełnego wykonywania.

Najważniejsze jest to, co dzieje się później: gdzie dziecko jedzie, kto z nim zostaje, kiedy rodzic wychodzi, kiedy wraca i czy ten sposób działania powtarza się w kolejnych terminach.

Nie szukam materiału pokazującego, że rodzic korzysta z pomocy rodziny. Szukam odpowiedzi, czy ta pomoc jest dodatkiem do jego opieki, czy w praktyce całkowicie ją zastępuje.

Najczęstsze pytania

Czy rodzic musi osobiście wykonywać każdą czynność

Nie. Korzystanie z pomocy innych osób jest naturalne. Znaczenie zależy od skali, częstotliwości, długości nieobecności i konkretnych ustaleń dotyczących dziecka.

Ile terminów należy sprawdzić

Do oceny jednego zdarzenia wystarczy konkretny termin. Do wykazania stałego modelu potrzebnych jest kilka porównywalnych dni.

Czy detektyw może ocenić, kto jest lepszym rodzicem

Nie. Powinien opisać rzeczywisty przebieg zachowań i ograniczenia materiału.

Czy pomoc dziadków może być wykorzystana przeciwko rodzicowi

Samo wsparcie dziadków nie przesądza o niewłaściwym wykonywaniu opieki. Znaczenie materiału ocenia się w pełnym kontekście sprawy.

Podsumowanie

Weryfikacja deklarowanej opieki wymaga porównania:

• czasu deklarowanego z czasem rzeczywistym;
• osoby deklarującej opiekę z osobą faktycznie ją wykonującą;
• deklarowanego miejsca z miejscem rzeczywistego pobytu;
• pojedynczego zdarzenia z powtarzalnym schematem.

Nie należy pytać wyłącznie:

Czy rodzic odebrał dziecko

Należy sprawdzić:

Co robił przez cały czas, za który przypisuje sobie osobiste wykonywanie opieki

Powiązane materiały

Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:

• Sprawowanie opieki nad dzieckiem
• Jak sprawdzić, czy działalność jest prowadzona na podstawioną osobę
• Rozwód a opieka nad dzieckiem