Jakimi sprawami zajmuje się detektyw

Prywatny detektyw nadal wielu osobom kojarzy się przede wszystkim ze zdradą małżeńską i obserwacją niewiernego partnera. To jednak bardzo niewielka część współczesnej detektywistyki.

Dzisiaj prywatny detektyw może pracować dla osoby przygotowującej się do rozwodu, przedsiębiorcy podejrzewającego wyciek informacji, kancelarii prowadzącej skomplikowaną sprawę karną, rodziny poszukującej zaginionego człowieka albo zarządu, który przed podpisaniem wielomilionowej umowy chce wiedzieć, z kim naprawdę zamierza prowadzić biznes.

Wspólnym mianownikiem wszystkich tych spraw jest informacja.

Klient czegoś nie wie.

Posiada informacje, ale nie wie, czy są prawdziwe.

Podejrzewa określone zdarzenie, ale nie potrafi go udokumentować.

Albo dysponuje setkami dokumentów i danych, z których nie potrafi zbudować spójnego obrazu sytuacji.

Właśnie w takim miejscu zaczyna się praca prywatnego detektywa.

Nowoczesna detektywistyka nie polega więc wyłącznie na obserwowaniu ludzi. Jest połączeniem pracy terenowej, analizy informacji, OSINT, weryfikacji źródeł, dokumentowania zdarzeń i budowania odpowiedzi na konkretne pytania klienta.

Czym zgodnie z prawem zajmuje się prywatny detektyw?

Najlepszym punktem wyjścia jest ustawa z 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych.

Art. 2 ust. 1 tej ustawy określa usługi detektywistyczne jako czynności polegające na uzyskiwaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, realizowane na podstawie umowy ze zleceniodawcą, w formach i zakresach niezastrzeżonych dla organów i instytucji państwowych.

Już ta definicja pokazuje, że istotą pracy detektywa nie jest samo „śledzenie”.

Istotą jest informacja.

Ustawodawca wskazuje następnie przykładowe obszary działalności detektywistycznej. Są to między innymi sprawy dotyczące osób fizycznych, sprawy gospodarcze, weryfikacja informacji dotyczących szkód ubezpieczeniowych, poszukiwanie osób zaginionych lub ukrywających się, poszukiwanie mienia oraz zbieranie informacji w sprawach, w których toczy się postępowanie karne.

To naprawdę szeroki zakres.

I co ważne – ustawowe wyliczenie nie oznacza, że detektyw zajmuje się wyłącznie kilkoma stereotypowymi rodzajami zleceń.

Najważniejsze jest to, czy problem klienta można rozwiązywać poprzez legalne pozyskanie, zweryfikowanie i analizę informacji w ramach dopuszczonych prawem.

Prywatny detektyw nie jest Policją – i nie musi nią być

To bardzo ważne dla zrozumienia możliwości detektywa.

Prywatny detektyw nie posiada uprawnień Policji, prokuratury ani służb specjalnych. Nie może prowadzić kontroli operacyjnej, włamywać się do systemów, uzyskiwać billingów na zasadach dostępnych organom ścigania ani stosować metod operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla państwa.

Art. 7 ustawy o usługach detektywistycznych wyraźnie tego zabrania.

Nie oznacza to jednak, że detektyw posiada niewielkie możliwości.

Jego przewaga znajduje się gdzie indziej.

Art. 9 ustawy przewiduje, że o ile inne przepisy nie stanowią inaczej, podczas wykonywania czynności detektyw może uzyskiwać informacje od osób fizycznych, przedsiębiorców, instytucji, a także organów administracji rządowej i samorządowej.

Do tego dochodzą źródła otwarte, dokumentacja, rejestry, obserwacja, analiza powiązań, praca terenowa i umiejętność weryfikacji zdobytego materiału.

Dobry detektyw nie powinien więc mówić:

„Mam dostęp do wszystkiego.”

Powinien powiedzieć:

„Proszę powiedzieć, czego potrzebujemy się dowiedzieć. Sprawdzę, jakie legalne drogi prowadzą do odpowiedzi.”

To znacznie bardziej profesjonalne podejście.

Sprawy rodzinne i osobiste

To nadal bardzo ważny obszar działalności prywatnych detektywów.

Najbardziej znanym przykładem jest podejrzenie niewierności.

Klient nie potrzebuje jednak człowieka, który przez przypadkowo wybrane siedem dni będzie jeździł za jego małżonkiem.

Potrzebuje planu.

Jeżeli podejrzenia dotyczą konkretnego dnia, określonej osoby albo powtarzających się nieobecności, można odpowiednio zaplanować obserwację detektywistyczną, której zadaniem będzie zweryfikowanie tych informacji.

Detektyw może dokumentować miejsca, spotkania, sposób przemieszczania się oraz inne fakty mające znaczenie dla zlecenia.

Nie powinien natomiast rozpoczynać pracy od założenia:

„musimy udowodnić zdradę”.

Jego zadaniem jest ustalić, co rzeczywiście się dzieje.

Jeżeli podejrzenie się potwierdzi, raport powinien to pokazać.

Jeżeli się nie potwierdzi – dokładnie taki powinien być wynik.

Detektyw w sprawach rozwodowych

Sprawa rozwodowa może obejmować znacznie więcej niż samo ustalenie zdrady.

Znaczenie mogą mieć informacje dotyczące rzeczywistego sposobu funkcjonowania małżonków, aktywności zawodowej, majątku, określonych relacji czy wydarzeń mających znaczenie dla przyjętej przez pełnomocnika strategii procesowej.

Prywatny detektyw może dokumentować fakty i przygotować materiał, który następnie zostanie oceniony przez klienta, jego adwokata oraz sąd.

Nie jest rolą detektywa napisanie w raporcie:

„mąż ponosi wyłączną winę za rozkład małżeństwa”.

To sąd orzeka o winie.

Detektyw może natomiast pokazać:

kiedy odbywały się określone spotkania,

jak często,

z kim,

gdzie,

jak długo,

oraz co jeszcze wydarzyło się w badanym okresie.

To właśnie dlatego w sprawach sądowych tak dużą wartość ma prawidłowo przygotowane sprawozdanie z czynności detektywistycznych.

Sprawy dotyczące dzieci i wykonywania obowiązków rodzicielskich

Detektyw może być również potrzebny w sporach dotyczących rzeczywistego sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem.

Tutaj trzeba zachować szczególną ostrożność.

Detektyw nie jest psychologiem ani sądem rodzinnym.

Nie powinien więc pisać:

„matka jest złą matką”

albo:

„ojciec nie nadaje się do opieki nad dzieckiem”.

Może natomiast udokumentować fakty.

Kto odebrał dziecko?

Kto faktycznie z nim przebywał?

Jak długo?

Czy deklarowany sposób wykonywania opieki odpowiada rzeczywistości?

Czy dziecko było powierzane innej osobie?

Czy dochodziło do konkretnych zdarzeń wskazanych wcześniej przez klienta i jego pełnomocnika?

Tak przygotowany materiał może być znacznie bardziej wartościowy niż emocjonalne wzajemne oskarżenia rodziców.

Alimenty i rzeczywista aktywność zawodowa

Kolejną grupą zleceń są sprawy alimentacyjne.

Przykładowo jedna ze stron deklaruje bardzo niskie dochody albo brak zatrudnienia, podczas gdy klient posiada informacje wskazujące, że sytuacja wygląda inaczej.

Prywatny detektyw nie uzyskuje dzięki licencji dostępu do PIT-ów, rachunków bankowych czy danych ZUS osoby będącej przedmiotem sprawy.

Może natomiast w odpowiednio uzasadnionym przypadku ustalać i dokumentować rzeczywistą aktywność, która następnie może stać się elementem dalszej strategii dowodowej.

Jeżeli osoba regularnie przyjeżdża do określonego przedsiębiorstwa, wykonuje czynności wskazujące na aktywność zawodową i powtarza się to przez odpowiedni okres, możemy taki stan faktyczny opisać.

Nie oznacza to jeszcze prawa do napisania:

„zarabia miesięcznie 15 000 zł na czarno”.

Jeżeli tej informacji nie ustaliliśmy, nie wolno jej wymyślać.

Profesjonalizm detektywa polega również na wiedzy, gdzie kończy się fakt, a zaczyna przypuszczenie.

Poszukiwanie osób zaginionych

Poszukiwanie ludzi jest jednym z najbardziej wymagających obszarów detektywistyki.

I również tutaj prywatny detektyw może stanowić istotne uzupełnienie działań prowadzonych przez organy.

W sprawach zaginięć znaczenie mają pierwsze informacje dotyczące ostatnich godzin przed utratą kontaktu, relacji osobistych, aktywności internetowej, możliwych miejsc, znajomych, konfliktów czy powodów, dla których człowiek mógł zniknąć.

Detektyw może prowadzić analizę OSINT, ustalać osoby posiadające wiedzę, prowadzić dobrowolne rozmowy, weryfikować miejsca oraz sprawdzać konkretne hipotezy.

Nie posiada dostępu do systemów policyjnych ani nie może żądać od operatora telekomunikacyjnego danych tak, jak może to zrobić uprawniony organ.

Może natomiast przeznaczyć cały swój czas na jedną konkretną sprawę i jeden konkretny kierunek poszukiwań.

W niektórych przypadkach jest to ogromna przewaga.

Więcej o tym obszarze opisuję w sekcji poszukiwanie osób.

Poszukiwanie osób ukrywających się

Ustawa wprost wymienia również poszukiwanie osób ukrywających się.

Może chodzić o osobę, z którą klient utracił kontakt, stronę określonej sprawy albo człowieka potrzebnego do dalszych legalnych działań.

W takich przypadkach bardzo duże znaczenie może mieć połączenie kilku metod.

Analiza źródeł otwartych może wskazać nowe miejsce lub powiązanie.

Wywiad środowiskowy może dostarczyć kolejnej informacji.

Praca terenowa pozwala ją zweryfikować.

Obserwacja może potwierdzić, że osoba rzeczywiście pojawia się w konkretnym miejscu.

Detektyw nie musi posiadać „tajnej bazy”.

Potrzebuje właściwie poprowadzonego procesu informacyjnego.

Poszukiwanie mienia

Art. 2 ustawy o usługach detektywistycznych wprost wskazuje poszukiwanie mienia jako jeden z obszarów działalności detektywistycznej.

Przedmiotem poszukiwań mogą być między innymi pojazdy, maszyny, przedmioty o znacznej wartości czy inne składniki majątku.

Zakres pracy zależy oczywiście od charakteru sprawy.

Inaczej wygląda poszukiwanie samochodu, inaczej maszyny przemysłowej, a jeszcze inaczej dzieła sztuki.

Znaczenie mogą mieć dokumenty, publiczne oferty sprzedaży, aukcje, informacje ze środowiska, powiązania pomiędzy osobami i przedsiębiorstwami czy legalnie dostępne ślady internetowe.

Często najważniejszym zadaniem jest nie tyle „znalezienie rzeczy”, ile ustalenie drogi, którą przebyła.

Sprawy gospodarcze – znacznie więcej niż sprawdzanie kontrahenta

Współczesna detektywistyka gospodarcza jest jednym z najbardziej rozwijających się obszarów naszej pracy.

Art. 2 ustawy wyraźnie wskazuje sprawy wynikające ze stosunków gospodarczych, w tym dotyczące wykonania zobowiązań majątkowych, zdolności płatniczych i wiarygodności, nieuczciwej konkurencji, bezprawnego wykorzystywania nazw handlowych i znaków towarowych czy ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa.

To pokazuje, jak daleko współczesny prywatny detektyw znajduje się od stereotypowego obrazu człowieka fotografującego niewiernego małżonka.

Dla przedsiębiorcy detektyw może być zewnętrznym narzędziem zarządzania ryzykiem informacyjnym.

Weryfikacja kontrahenta

Jednym z najczęstszych zleceń biznesowych jest weryfikacja kontrahenta.

Przed podpisaniem umowy o dużej wartości sam odpis z KRS może nie wystarczyć.

Firma istnieje.

Tylko czy rzeczywiście prowadzi działalność w deklarowanej skali?

Czy posiada doświadczenie, którym się chwali?

Jak wygląda historia osób nią zarządzających?

Jakie inne podmioty są z nimi powiązane?

Czy struktura właścicielska odpowiada temu, co przedstawiono klientowi?

Czy istnieją sygnały ostrzegawcze dotyczące wcześniejszych przedsięwzięć?

Czy deklarowane zaplecze gospodarcze istnieje również poza prezentacją sprzedażową?

Właśnie tutaj łączą się OSINT, analiza gospodarcza, weryfikacja rejestrowa i – jeżeli jest potrzebna – praca terenowa.

Celem nie jest znalezienie „haka”.

Celem jest zmniejszenie ryzyka przed podjęciem decyzji.

Wywiad gospodarczy i analiza konkurencji

Detektyw może również stanowić część zespołu prowadzącego wywiad gospodarczy.

Nie oznacza to szpiegostwa przemysłowego.

Profesjonalny wywiad gospodarczy powinien opierać się na legalnie pozyskiwanych informacjach i ich analizie.

Może dotyczyć konkurencji, rynku, powiązań właścicielskich, strategicznych partnerów, zmian kadrowych, nowych przedsięwzięć czy innych elementów istotnych dla decyzji zarządu.

Największą wartością nie jest jednak samo zebranie informacji.

Jest nią odpowiedź na pytanie:

co z tych informacji wynika dla naszego klienta?

Sto stron danych nie jest dobrym produktem wywiadowczym, jeżeli zarząd po ich przeczytaniu nadal nie wie, gdzie znajduje się ryzyko.

Konflikty wspólników

Sprawy gospodarcze bardzo często dotyczą również sytuacji wewnątrz przedsiębiorstwa.

Wspólnicy tracą do siebie zaufanie.

Jeden z nich podejrzewa, że drugi prowadzi działalność konkurencyjną.

Pojawiają się niejasne relacje z kontrahentami.

Informacje strategiczne wydostają się poza firmę.

Niektóre decyzje zaczynają wyglądać na korzystne dla podmiotów powiązanych z jedną z osób.

W takiej sprawie detektyw może analizować strukturę powiązań, historię podmiotów, publicznie dostępne informacje, konkretne zdarzenia oraz – w odpowiednim zakresie – prowadzić działania terenowe.

Bardzo często nie szukamy jednego „dowodu zdrady wspólnika”.

Budujemy mapę zależności i chronologię decyzji, która pokazuje, co rzeczywiście wydarzyło się w firmie.

Tajemnica przedsiębiorstwa i wycieki informacji

Jednym z najpoważniejszych problemów biznesowych jest sytuacja, w której konkurent zaczyna znać informacje, których nie powinien posiadać.

Ceny.

Warunki negocjacji.

Planowaną transakcję.

Listę klientów.

Strategię.

Nowy produkt.

Pierwsza reakcja bywa bardzo szybka:

„Mamy kreta.”

Albo:

„Mamy podsłuch.”

Profesjonalne podejście powinno być inne.

Najpierw trzeba ustalić:

jaka informacja wypłynęła,

kto ją znał,

gdzie występowała,

kiedy konkurencja najpóźniej mogła ją pozyskać,

oraz jakimi drogami mogła opuścić przedsiębiorstwo.

Dopiero później sprawdza się kolejne hipotezy.

To właśnie obszar, w którym detektyw może współpracować ze specjalistami od kontrwywiadu gospodarczego, cyberbezpieczeństwa i TSCM.

Wykrywanie podsłuchów i techniczna ochrona informacji

Kontrole TSCM są kolejnym obszarem związanym z bezpieczeństwem biznesu.

Nie sprowadzają się do chodzenia po pomieszczeniu z prostym wykrywaczem.

Profesjonalna kontrola może obejmować inspekcję fizyczną, analizę środowiska radiowego, poszukiwanie nieautoryzowanej elektroniki oraz inne metody dostosowane do rodzaju zagrożenia.

Trzeba jednak rozróżniać kompetencje.

TSCM nie jest automatycznie audytem cyberbezpieczeństwa.

Analiza złośliwego oprogramowania na komputerze również nie jest tym samym co fizyczna kontrola sali konferencyjnej.

Dobry zespół powinien wiedzieć, którego specjalisty włączyć do konkretnego problemu, zamiast twierdzić, że jedna osoba potrafi profesjonalnie wykonać wszystko.

Weryfikacja informacji dotyczących szkód ubezpieczeniowych

To jeden z obszarów wprost wskazanych w ustawie.

Detektyw może zajmować się sprawdzaniem wiarygodności informacji dotyczących szkód zgłaszanych zakładom ubezpieczeniowym.

W praktyce przedmiotem analizy mogą być okoliczności konkretnego zdarzenia, zgodność deklarowanego przebiegu z innymi ustaleniami, dokumenty, osoby posiadające wiedzę czy materiał dostępny w legalnych źródłach.

Nie oznacza to, że detektyw sam orzeka:

„doszło do oszustwa ubezpieczeniowego”.

Może natomiast ustalić fakty pozwalające ubezpieczycielowi podjąć dalsze działania.

To ponownie pokazuje najważniejszą zasadę:

detektyw ustala i weryfikuje informacje – ocenę prawną pozostawia osobom do tego właściwym.

Sprawy karne – jeden z najważniejszych obszarów nowoczesnej detektywistyki

Mało osób wie, że ustawa o usługach detektywistycznych w art. 2 ust. 1 pkt 6 wprost przewiduje zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne.

To niezwykle ważna kompetencja.

Prywatny detektyw może współpracować z obrońcą osoby podejrzanej lub oskarżonej, ale również z pokrzywdzonym i jego pełnomocnikiem.

Może analizować dokumentację legalnie udostępnioną w ramach sprawy, budować chronologię, poszukiwać osób posiadających istotną wiedzę, prowadzić OSINT, weryfikować określone wersje wydarzeń oraz szukać materiału wskazującego na potrzebę przeprowadzenia nowych czynności procesowych.

Nie prowadzi własnego formalnego śledztwa zamiast prokuratury.

Może jednak przeprowadzić niezależną analizę śledczą, której wynik trafia do adwokata.

Jeżeli detektyw odnajdzie świadka, pełnomocnik może wystąpić o jego procesowe przesłuchanie.

Jeżeli analiza wykaże sprzeczność, można sformułować odpowiedni wniosek dowodowy.

Jeżeli pojawi się nowy materiał, prawnik ocenia sposób jego wykorzystania.

Szerzej opisuję ten temat w artykule dowody zebrane przez detektywa na potrzeby procesu karnego.

Niewyjaśnione i umorzone sprawy – drugie śledztwo

To szczególny obszar pracy.

Postępowanie zostało umorzone.

Rodzina uważa, że pewnego wątku nie wyjaśniono.

W sprawie istnieje kilka wersji wydarzeń.

Pojawiły się nowe informacje.

Świadkowie przedstawiają niespójne relacje.

Dokumentacja nie daje odpowiedzi na wszystkie pytania.

W takich sytuacjach można przeprowadzić niezależny audyt materiału.

Nie chodzi o rozpoczęcie wojny z Policją lub prokuraturą.

Chodzi o drugie spojrzenie.

Co rzeczywiście ustalono?

Które hipotezy sprawdzono?

Których nie?

Dlaczego zostały odrzucone?

Czy istnieją osoby, których nie przesłuchano?

Czy zabezpieczono wszystkie dostępne źródła informacji?

Czy pojawiło się coś nowego?

Czy chronologia jest spójna?

Czy ustalenia odpowiadają materiałowi?

Prywatny detektyw może tutaj współpracować z prawnikami, profilerami, lekarzami sądowymi oraz ekspertami z innych dziedzin.

Nie dlatego, że sam jest specjalistą od wszystkiego.

Dlatego, że skomplikowana sprawa bardzo często wymaga zespołu, a nie jednego człowieka.

OSINT – jeden z fundamentów współczesnej pracy detektywa

Ogromna część dzisiejszej rzeczywistości pozostawia ślad informacyjny.

Ludzie.

Spółki.

Nieruchomości.

Wydarzenia.

Zmiany organizacyjne.

Powiązania.

Publiczne profile.

Publikacje.

Ogłoszenia.

Dokumenty.

Archiwalne strony internetowe.

Dlatego OSINT stał się jednym z podstawowych narzędzi nowoczesnego detektywa.

Trzeba jednak pamiętać o ważnej kwestii prawnej.

Art. 1 ust. 3 ustawy o usługach detektywistycznych stanowi, że jej przepisów nie stosuje się do działalności gospodarczej polegającej na uzyskiwaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji, jeżeli pochodzą one ze zbiorów danych ogólnie dostępnych.

Oznacza to, że sama analiza wyłącznie ogólnodostępnych źródeł nie staje się usługą detektywistyczną tylko dlatego, że wykonuje ją detektyw.

W praktyce profesjonalne zlecenie może jednak łączyć OSINT z innymi legalnymi czynnościami detektywistycznymi.

I właśnie takie połączenie często daje najlepsze rezultaty.

Wywiad środowiskowy i źródła osobowe

Nie wszystkie informacje można odnaleźć w internecie.

Czasami potrzebna jest rozmowa.

Art. 9 ustawy o usługach detektywistycznych przewiduje możliwość uzyskiwania informacji między innymi od osób fizycznych i przedsiębiorców, o ile inne przepisy nie stanowią inaczej.

Nie oznacza to oczywiście prawa do zmuszania kogokolwiek do rozmowy.

Prywatny detektyw nie przesłuchuje człowieka jak funkcjonariusz Policji.

Nie może nakazać mu składania zeznań.

Może natomiast prowadzić zgodne z prawem, dobrowolne rozmowy i zbierać informacje.

Najważniejsza część pracy rozpoczyna się jednak później.

Człowiek powiedział określoną rzecz.

Czy jest wiarygodny?

Skąd posiada tę wiedzę?

Czy sam widział zdarzenie?

Czy powtarza cudzą informację?

Czy pozostaje w konflikcie z osobą, której dotyczy sprawa?

Czy jego relację potwierdzają inne źródła?

Art. 11 ustawy nakłada na detektywa obowiązek zachowania należytej staranności i rzetelności, a zwłaszcza sprawdzania zgodności z prawdą uzyskanych informacji.

To jeden z najważniejszych przepisów definiujących profesjonalną pracę detektywa.

Nie wystarczy informację zdobyć.

Trzeba ją zweryfikować.

Obserwacja osób

Obserwacja pozostaje jednym z podstawowych narzędzi detektywistycznych.

Może być wykorzystywana nie tylko w sprawach dotyczących niewierności.

Może służyć weryfikacji konkretnego zachowania mającego znaczenie w sprawie rodzinnej, gospodarczej, alimentacyjnej, poszukiwawczej albo innej legalnie prowadzonej sprawie.

Największym błędem jest jednak traktowanie obserwacji jako celu samego w sobie.

Klient nie powinien płacić za to, aby ktoś przez sto godzin „jeździł za człowiekiem”.

Powinien płacić za próbę odpowiedzi na konkretne pytanie.

Czy osoba rzeczywiście znajduje się w określonym miejscu?

Czy spotyka się z konkretnym człowiekiem?

Czy wykonuje wskazaną aktywność?

Czy określony schemat zachowania rzeczywiście występuje?

Dobrze przygotowana obserwacja powinna wynikać z wcześniejszej analizy.

Informatyka śledcza i analiza urządzeń

Współczesne sprawy bardzo często mają komponent cyfrowy.

Telefon.

Komputer.

Dysk.

Pliki.

Zdjęcia.

Metadane.

Poczta.

Tutaj również trzeba jednak dokładnie oddzielić możliwości techniczne od podstaw prawnych.

Jeżeli klient posiada legalny dostęp do urządzenia lub danych i zachodzą odpowiednie podstawy do ich analizy, specjalista z zakresu informatyki śledczej może pomóc zabezpieczyć i przeanalizować materiał.

Detektyw nie otrzymuje natomiast prawa do włamania się do cudzej skrzynki, przełamania hasła czy przejęcia telefonu tylko dlatego, że prowadzi zlecenie.

Właśnie dlatego poważne biuro nie powinno udawać, że każdy detektyw jest jednocześnie informatykiem śledczym.

W skomplikowanych projektach korzysta się z odpowiednich specjalistów.

Ochrona prywatności i bezpieczeństwa informacji

Do prywatnego detektywa mogą trafiać również sprawy dotyczące podejrzenia inwigilacji, uporczywego nękania, ujawniania poufnych informacji czy innych zdarzeń naruszających poczucie bezpieczeństwa klienta.

Zakres pracy zawsze zależy od konkretnego problemu.

Czasami będzie nim analiza źródeł internetowych.

Czasami identyfikacja określonych zdarzeń i ich dokumentowanie.

Czasami potrzebna będzie współpraca z prawnikiem.

W innym przypadku właściwym rozwiązaniem okaże się specjalistyczna kontrola TSCM.

Najważniejsze jest jednak to, aby nie sprzedawać klientowi jednej metody do każdego problemu.

Dobry detektyw najpierw pyta:

„Co się wydarzyło?”

Dopiero później decyduje:

„Jak możemy to sprawdzić?”

Nietypowe sprawy – czy detektyw może się nimi zająć?

Bardzo często klient dzwoni i zaczyna rozmowę:

„Nie wiem, czy to w ogóle jest sprawa dla detektywa…”

I właśnie takie sprawy bywają najciekawsze.

Ustawa nie została skonstruowana jako katalog kilkunastu gotowych usług z cennika.

Istotą zawodu jest pozyskiwanie, przetwarzanie i przekazywanie informacji w ramach dopuszczonych przez prawo.

Dlatego czasami problem nie pasuje do klasycznej kategorii:

zdrada,

poszukiwanie,

firma,

rozwód,

kradzież.

Nie oznacza to, że detektyw nie może pomóc.

Trzeba najpierw określić cel.

Czego klient chce się dowiedzieć?

Jeżeli możemy zbudować legalny sposób zdobycia i zweryfikowania potrzebnych informacji, może się okazać, że właśnie prywatny detektyw jest właściwym specjalistą.

Jeżeli nie – profesjonalna odpowiedź powinna brzmieć:

„To nie jest właściwe zadanie dla detektywa.”

Czego prywatny detektyw nie może zrobić?

Szeroki zakres działalności nie oznacza nieograniczonych uprawnień.

Ustawa bardzo wyraźnie wyznacza granice.

Art. 6 nakazuje detektywowi kierowanie się zasadami etyki, lojalnością wobec zleceniodawcy oraz szczególną starannością, aby nie naruszać wolności i praw człowieka i obywatela.

Art. 7 zabrania stosowania środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla uprawnionych organów.

Art. 11 zobowiązuje do przestrzegania prawa i odmowy wykonania czynności niezgodnej z prawem lub nieetycznej.

Prywatny detektyw nie jest więc człowiekiem, któremu klient płaci za zrobienie „wszystkiego”.

Profesjonalny detektyw powinien potrafić powiedzieć:

„Tego nie możemy zrobić.”

A następnie, jeżeli jest to możliwe:

„Ale możemy spróbować odpowiedzieć na Pańskie pytanie w inny, legalny sposób.”

To jedna z najważniejszych różnic pomiędzy profesjonalistą a osobą, która sprzedaje klientowi obietnicę dostępu do „tajnych możliwości”.

Detektyw ma obowiązek weryfikować informacje

To element zawodu, o którym mówi się zdecydowanie za mało.

Art. 11 pkt 2 ustawy nie ogranicza obowiązku detektywa do samej staranności.

Nakazuje zachowanie rzetelności, a w szczególności sprawdzenie zgodności z prawdą uzyskanych informacji.

Dlatego raport detektywa nie powinien być zbiorem plotek.

Jeżeli źródło mówi:

„Pan X podobno prowadzi drugą firmę na żonę”

nie można automatycznie wpisać do raportu:

„Pan X prowadzi drugą firmę na żonę.”

Najpierw trzeba to sprawdzić.

Jeżeli nie możemy potwierdzić informacji, powinna pozostać odpowiednio opisana jako informacja niezweryfikowana.

Właśnie ta zasada ma ogromne znaczenie w czasach, w których zdobycie danych jest coraz łatwiejsze.

Największą wartością detektywa coraz częściej nie jest znalezienie informacji. Jest ustalenie, czy można jej zaufać.

Tajemnica zawodowa prywatnego detektywa

Klient przekazuje detektywowi informacje należące często do najbardziej wrażliwych obszarów swojego życia.

Dlatego art. 12 ustawy nakłada na detektywa obowiązek zachowania w tajemnicy źródeł informacji oraz okoliczności sprawy poznanych podczas wykonywania czynności.

Co bardzo ważne, obowiązek ten trwa również po zakończeniu pracy.

To oznacza, że dyskrecja nie jest wyłącznie marketingowym hasłem umieszczonym na stronie agencji.

Jest jednym z ustawowych obowiązków detektywa.

Dlatego już przy wyborze biura zwróciłbym uwagę na sposób, w jaki jego przedstawiciele mówią o innych klientach i wcześniejszych sprawach.

Jeżeli podczas pierwszego spotkania słyszysz historie pozwalające łatwo zidentyfikować poprzednich zleceniodawców, warto zastanowić się, jak za kilka miesięcy może być traktowana Twoja sprawa.

Każda profesjonalna sprawa powinna kończyć się sprawozdaniem

Praca detektywa nie powinna kończyć się telefonem:

„Sprawdziliśmy, nic nie znaleźliśmy.”

Ustawa wymaga dokumentowania pracy.

Art. 23b nakłada na przedsiębiorcę wykonującego działalność detektywistyczną obowiązek sporządzenia końcowego pisemnego sprawozdania, obejmującego między innymi przedmiot umowy, zakres i przebieg czynności oraz opis ustalonego stanu faktycznego.

Wraz ze sprawozdaniem klientowi przekazywane są materiały dokumentujące opisany stan faktyczny.

To niezwykle istotne.

Klient nie płaci wyłącznie za czas detektywa.

Powinien otrzymać uporządkowany rezultat jego pracy.

Raport może później zostać przeanalizowany przez adwokata, wykorzystany przy podejmowaniu decyzji biznesowej albo stanowić punkt wyjścia do kolejnych działań.

Komentarz Dawida Kuciela

Kiedy ktoś pyta mnie:

„Jakimi sprawami właściwie zajmuje się prywatny detektyw?”

najchętniej odpowiadam:

„A czego potrzebujesz się dowiedzieć?”

Bo dla mnie to jest właściwy punkt wyjścia.

Klient może zadzwonić z podejrzeniem zdrady.

Prezes firmy z podejrzeniem wycieku informacji.

Adwokat ze sprawą karną liczącą kilka tysięcy stron.

Rodzina, która od miesięcy szuka człowieka.

Przedsiębiorca, który ma za chwilę przelać kilka milionów złotych firmie, o której właściwie nic nie wie.

Na pierwszy rzut oka te sprawy nie mają ze sobą nic wspólnego.

A jednak mają.

W każdej brakuje informacji potrzebnej do podjęcia decyzji.

I właśnie dlatego nie postrzegam pracy detektywa jako zestawu kilku usług.

Obserwacja jest narzędziem.

OSINT jest narzędziem.

Wywiad środowiskowy jest narzędziem.

Analiza powiązań jest narzędziem.

Raport również jest narzędziem.

Najważniejsze jest pytanie, na które wszystkie te działania mają odpowiedzieć.

Druga rzecz: nie interesuje mnie potwierdzanie teorii klienta.

Jeżeli klient mówi:

„Wiem, że wspólnik mnie oszukuje”

nie przyjmuję tego jako faktu.

To hipoteza.

Jeżeli żona mówi:

„Mąż na pewno mnie zdradza”

to również jest hipoteza.

Jeżeli rodzina uważa:

„Śledztwo zostało źle przeprowadzone”

również trzeba to dopiero sprawdzić.

Bo jeżeli detektyw zaczyna pracę od przyjęcia wersji klienta jako prawdziwej, bardzo szybko przestaje szukać prawdy.

Zaczyna szukać argumentów.

A to dwie zupełnie różne rzeczy.

Dlatego dla mnie profesjonalna detektywistyka zaczyna się od czterech pytań:

Co wiemy?

Skąd to wiemy?

Czego nie wiemy?

Jak możemy to legalnie sprawdzić?

Jeżeli potrafimy na nie odpowiedzieć, możemy zbudować plan.

I właśnie dlatego współczesny prywatny detektyw jest czymś znacznie więcej niż człowiekiem siedzącym z aparatem w zaparkowanym samochodzie.

Jest specjalistą od informacji, które mają znaczenie.

Jakimi sprawami zajmuje się prywatny detektyw – FAQ

Czym zajmuje się prywatny detektyw?

Ustawa określa usługi detektywistyczne jako uzyskiwanie, przetwarzanie i przekazywanie informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach w ramach umowy ze zleceniodawcą i w zakresie niezastrzeżonym dla organów państwowych.

Czy detektyw zajmuje się tylko zdradami?

Nie. Sprawy rodzinne są tylko jednym z obszarów działalności. Detektywi prowadzą również sprawy gospodarcze, poszukiwawcze, ubezpieczeniowe, dotyczące mienia oraz związane z postępowaniami karnymi.

Czy detektyw może szukać osoby zaginionej?

Tak. Poszukiwanie osób zaginionych i ukrywających się zostało wprost wskazane w art. 2 ustawy o usługach detektywistycznych.

Czy prywatny detektyw może szukać skradzionego mienia?

Tak. Poszukiwanie mienia również znajduje się w ustawowym katalogu usług detektywistycznych.

Czy detektyw może sprawdzić kontrahenta?

Może prowadzić czynności dotyczące stosunków gospodarczych, w tym wiarygodności oraz zdolności płatniczych, w granicach obowiązującego prawa.

Czy prywatny detektyw może pracować dla firmy?

Tak. Sprawy gospodarcze stanowią jeden z podstawowych obszarów nowoczesnych usług detektywistycznych.

Czy detektyw może badać nieuczciwą konkurencję?

Ustawa wprost wskazuje sprawy dotyczące nieuczciwej konkurencji, bezprawnego wykorzystywania nazw handlowych lub znaków towarowych oraz ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa.

Czy detektyw może działać w sprawie karnej?

Tak. Art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy wprost przewiduje zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne, przy zachowaniu ustawowych ograniczeń.

Czy detektyw może pomagać adwokatowi?

Tak. Może dostarczać pełnomocnikowi ustalenia, informacje i dokumentację, które prawnik następnie ocenia pod kątem ich znaczenia i możliwości wykorzystania procesowego.

Czy detektyw może odnaleźć świadka?

Może ustalić i lokalizować osoby posiadające potencjalnie istotne informacje oraz prowadzić z nimi dobrowolne, zgodne z prawem rozmowy. Nie przeprowadza jednak formalnego przesłuchania procesowego.

Czy detektyw ma dostęp do policyjnych baz?

Nie. Licencja detektywa nie daje generalnego dostępu do policyjnych systemów, billingów, rachunków bankowych czy prywatnej korespondencji.

Czy prywatny detektyw może prowadzić obserwację?

Obserwacja może być jednym z legalnie stosowanych narzędzi detektywistycznych, jeżeli jej zakres wynika z legalnego zlecenia i sposób działania pozostaje zgodny z prawem.

Czy detektyw może włamać się do telefonu lub poczty?

Nie. Prywatny detektyw nie może stosować metod zastrzeżonych dla organów ani popełniać czynów zabronionych tylko dlatego, że klient chce zdobyć określoną informację.

Czy detektyw może korzystać z OSINT?

Tak, choć sama działalność oparta wyłącznie na ogólnodostępnych zbiorach informacji została wyłączona spod zastosowania ustawy o usługach detektywistycznych. W praktyce OSINT jest ważnym elementem wielu szerszych projektów detektywistycznych.

Czy detektyw może zbierać informacje od ludzi?

Art. 9 ustawy pozwala – o ile inne przepisy nie stanowią inaczej – uzyskiwać informacje między innymi od osób fizycznych i przedsiębiorców. Nie oznacza to jednak prawa do zmuszania kogokolwiek do udzielania informacji.

Czy detektyw musi sprawdzać prawdziwość zdobytych informacji?

Tak. Art. 11 ustawy zobowiązuje detektywa do zachowania należytej staranności i rzetelności, a w szczególności sprawdzania zgodności z prawdą uzyskanych informacji.

Czy detektyw obowiązany jest zachować tajemnicę?

Tak. Art. 12 nakłada obowiązek zachowania w tajemnicy źródeł informacji i okoliczności sprawy. Obowiązek trwa również po zakończeniu wykonywania czynności.

Czy po zakończeniu sprawy klient otrzymuje raport?

Tak. Ustawa przewiduje końcowe pisemne sprawozdanie z wykonanych czynności wraz z materiałami dokumentującymi ustalony stan faktyczny.

Czy detektyw może zająć się nietypową sprawą?

Tak, jeżeli problem można realizować w ramach legalnego pozyskiwania i weryfikowania informacji oraz nie wymaga czynności zastrzeżonych dla organów państwowych. Każde nietypowe zlecenie powinno być jednak najpierw ocenione pod kątem jego celu i zgodności z prawem.

Podsumowanie

Odpowiedź na pytanie „jakimi sprawami zajmuje się prywatny detektyw?” jest znacznie szersza, niż sugeruje stereotyp tego zawodu.

Detektyw może pracować przy sprawie rozwodowej, szukać zaginionego człowieka, weryfikować kontrahenta, analizować konflikt wspólników, poszukiwać mienia, wspierać adwokata w sprawie karnej, badać wątek umorzonego postępowania, prowadzić analizę OSINT albo pomagać przedsiębiorstwu ustalić źródło wycieku informacji.

Nie wynika to z posiadania „tajnych uprawnień”.

Wynika z umiejętności połączenia legalnego dostępu do informacji, analizy, pracy terenowej, doświadczenia i rzetelnego dokumentowania faktów.

Dobry detektyw nie powinien więc obiecywać:

„zdobędę wszystko”.

Powinien najpierw zapytać:

„Czego musimy się dowiedzieć?”

Następnie:

„Które informacje już posiadamy i czy możemy im ufać?”

A dopiero później:

„Jakimi legalnymi metodami możemy zdobyć brakującą część obrazu?”

Bo właśnie na tym polega współczesna detektywistyka.

Nie na śledzeniu ludzi dla samego śledzenia.

Nie na kolekcjonowaniu informacji.

I nie na potwierdzaniu podejrzeń klienta.

Jej zadaniem jest zamiana niepewności w możliwie rzetelne ustalenia, na podstawie których klient może podjąć dalszą decyzję.