Jak wykryć luki i niewyjaśnione elementy w materiale sprawy karnej?
Jak odnaleźć pominięte źródła, sprzeczności i niewyjaśnione elementy w aktach Poznaj metody budowania mapy luk w sprawie karnej.
Sprawa może liczyć kilka tysięcy stron i nadal zawierać podstawowe pytania, na które nikt nie udzielił odpowiedzi.
Duża liczba protokołów, fotografii, opinii i wydruków tworzy wrażenie kompletności. Po uporządkowaniu materiału może się jednak okazać, że dokładnie opisano skutki zdarzenia, ale nie ustalono jego początku. Przesłuchano wiele osób, lecz pominięto człowieka stojącego najbliżej miejsca. Zabezpieczono nagranie z jednej kamery, ale nie sprawdzono, czy istniał zapis obejmujący drogę odejścia.
Luka nie zawsze oznacza błąd organu prowadzącego postępowanie. Czasami określonej informacji nie można było uzyskać. Świadek pozostawał nieznany, zapis został nadpisany, a dokument nie istniał. W innych przypadkach materiał został zgromadzony, lecz nie połączono go z pozostałymi ustaleniami.
Niezależna analiza powinna więc odpowiedzieć nie tylko na pytanie:
Co znajduje się w sprawie
Równie ważne jest ustalenie:
Czego brakuje, dlaczego tego brakuje i czy brakujący element może zmienić ocenę zdarzenia
Sprawa może być obszerna i jednocześnie niepełna
Najczęściej analizę rozpoczyna się od wersji przedstawianej przez klienta.
Pokrzywdzony twierdzi, że nie sprawdzono ważnego tropu. Podejrzany uważa, że pominięto jego alibi. Rodzina osoby skazanej wskazuje na sprzeczność w zeznaniach. Samo przekonanie uczestnika nie wystarcza jednak do stwierdzenia, że postępowanie było niepełne.
Najpierw trzeba zbudować neutralny obraz materiału.
W jednej części umieszcza się fakty potwierdzone przez kilka niezależnych źródeł. W drugiej wersje uczestników. W trzeciej elementy sprzeczne. W czwartej pytania, na które dokumentacja nie daje odpowiedzi.
Takie rozdzielenie natychmiast pokazuje, że część tego, co klient nazywa faktem, jest jedynie jego interpretacją. Może również ujawnić sytuację odwrotną: ważne ustalenie znajduje się w dokumentach, lecz nie zostało powiązane z główną chronologią.
Pierwszy rodzaj luki: brakujący czas
W wielu sprawach dokładnie wiadomo, co wydarzyło się przed określonym momentem oraz co nastąpiło później, ale pomiędzy tymi punktami znajduje się niewyjaśniony przedział.
Przykład:
O godzinie 20:42 osoba wychodzi z restauracji. O 21:18 pojawia się w domu. Do zdarzenia dochodzi około 21:00 w miejscu położonym pomiędzy obiema lokalizacjami.
Samo potwierdzenie wyjścia i powrotu nie rozstrzyga, co wydarzyło się w ciągu trzydziestu sześciu minut.
Luka czasowa nie jest dowodem udziału w przestępstwie. Nie jest też pełnym alibi. Jest obszarem, którego nie udało się dotąd wypełnić wiarygodnym materiałem.
Przy analizie trzeba ustalić, czy przedział wynika z rzeczywistego braku danych, czy z błędnego połączenia zegarów. Kamera mogła wskazywać czas przesunięty, świadek podać godzinę przybliżoną, a transakcja zostać zaksięgowana później niż faktyczna płatność.
Drugi rodzaj luki: brakująca osoba
W protokole pojawia się informacja:
Na miejscu znajdowało się kilka osób.
Przesłuchano jednak tylko dwie.
Trzeba ustalić, kim mogły być pozostałe osoby i jaki zakres wiedzy mogły posiadać. Nie każdy człowiek widoczny w pobliżu jest świadkiem zdarzenia. Ktoś mógł przyjść później, patrzeć w inną stronę albo znajdować się za przeszkodą.
Znaczenie ma również osoba, która nie widziała samego czynu, ale obserwowała wcześniejszy konflikt, przyjazd samochodu, przekazanie przedmiotu albo zachowanie uczestników bezpośrednio później.
Brak przesłuchania konkretnej osoby może mieć kilka przyczyn. Mogła pozostać niezidentyfikowana, odmówić dobrowolnej rozmowy, opuścić miejsce albo zostać uznana za nieistotną. Dopiero ustalenie jej możliwej wiedzy pozwala ocenić, czy jest to rzeczywista luka.
Trzeci rodzaj luki: brak źródła informacji
Świadek podaje szczegół, którego sam nie mógł zaobserwować.
Wie na przykład, jaki przedmiot znaleziono w zamkniętym pomieszczeniu, choć nie uczestniczył w przeszukaniu i nie widział dokumentacji.
Nie musi to oznaczać udziału w zdarzeniu ani świadomego kłamstwa. Informację mógł poznać od innego uczestnika, z mediów, z rozmowy z funkcjonariuszem albo z później udostępnionych akt.
Problemem jest brak ustalenia, skąd pochodziła jego wiedza.
Jeżeli szczegół ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności świadka, trzeba oddzielić własną obserwację od późniejszej informacji. Inaczej wiedza nabyta po zdarzeniu może zostać błędnie uznana za element pierwotnego wspomnienia.
Czwarty rodzaj luki: brak ciągłości materiału
Nagranie rozpoczyna się przed zdarzeniem i kończy po nim, ale pomiędzy fragmentami występuje przerwa.
Zdjęcie pokazuje przedmiot w określonym miejscu, lecz nie wiadomo, kto je wykonał ani kiedy. Wydruk wiadomości zawiera istotne zdanie, ale nie pokazuje wcześniejszej części rozmowy.
W takim przypadku problemem nie jest brak całego materiału, tylko brak ciągłości albo pochodzenia.
Należy ustalić, czy przerwa wynikała z pracy urządzenia, wykrywania ruchu, awarii, sposobu skopiowania czy późniejszej obróbki. Nie można automatycznie przyjmować, że brakujący fragment został celowo usunięty.
Podobnie nie wolno opisywać zrzutu ekranu jako pełnej rozmowy, jeżeli pokazuje jedynie wybrany fragment.
Piąty rodzaj luki: pominięte alternatywne wyjaśnienie
Materiał może potwierdzać, że określona osoba miała możliwość popełnienia czynu. Nie oznacza to jeszcze, że była jedyną osobą posiadającą taką możliwość.
Jeżeli drzwi otwarto za pomocą przypisanej jej karty, należy sprawdzić, czy karta mogła zostać przekazana, skopiowana albo użyta przez kogoś innego. Jeżeli jej telefon znajdował się w pobliżu, nie przesądza to automatycznie, że sama osoba również tam była.
Prawidłowa analiza powinna sprawdzić przynajmniej najważniejsze wersje alternatywne. Nie trzeba tworzyć dziesiątek mało prawdopodobnych opowieści. Należy jednak ustalić, czy istnieje inne proste wyjaśnienie zgodne z materiałem.
Szósty rodzaj luki: niezweryfikowana sprzeczność
Świadek najpierw podaje godzinę 19:00, a kilka miesięcy później 20:30.
Sama różnica jest widoczna. Nie wiadomo jednak, skąd się wzięła.
Może wynikać z pomyłki, późniejszego sprawdzenia danych, błędnego zapisu protokołu, pomieszania dwóch dni albo świadomego dostosowania relacji.
Luka polega na braku wyjaśnienia zmiany, a nie na samej zmianie.
Siódmy rodzaj luki: materiał istnieje, ale nie został oceniony łącznie
W sprawie mogą znajdować się trzy pozornie nieistotne informacje: krótka rozmowa telefoniczna, fotografia pojazdu i zapis wejścia do budynku.
Każda osobno niewiele mówi. Po zestawieniu mogą pokazać, że osoba utrzymywała kontakt z innym uczestnikiem, przyjechała w określone miejsce i weszła do budynku w krytycznym czasie.
Niezależna analiza nie polega więc wyłącznie na szukaniu nowych dowodów. Czasami najważniejsze ustalenie powstaje z prawidłowego połączenia materiału, który już znajduje się w sprawie.
Jak oceniać znaczenie wykrytej luki
Nie każda luka ma taką samą wagę.
Brak informacji o dokładnym kolorze butów może nie wpływać na ocenę zdarzenia. Brak ustalenia, kto zainicjował bójkę, może mieć znaczenie podstawowe.
Dobra analiza powinna określić, czy brak dotyczy elementu pobocznego, ważnego szczegółu albo podstawowego ogniwa wersji oskarżenia lub obrony.
Co zrobić po wykryciu luki
Samo wskazanie braku nie wystarczy.
Przy każdym elemencie należy określić, czy można go jeszcze uzupełnić. Być może istnieje świadek, nieprzeanalizowane nagranie, dokument w posiadaniu klienta albo możliwość specjalistycznej oceny.
Jeżeli ustalenie wymaga wiadomości specjalnych, powinien wypowiedzieć się właściwy ekspert lub biegły. Detektyw może wskazać problem i zgromadzić materiał, ale nie powinien zastępować specjalisty w dziedzinie medycyny, informatyki śledczej, badania broni czy rekonstrukcji wypadków.
Jeżeli luki nie da się uzupełnić, również należy to zapisać. Raport nie może wypełniać pustego miejsca domysłem.
Przykład modelowy: sprawa z pozornie pełnym nagraniem
Postępowanie dotyczyło pobicia przed lokalem.
W aktach znajdowało się nagranie pokazujące początek kłótni oraz osobę leżącą kilka minut później. Nie było widocznego momentu uderzenia.
Początkowo przyjęto, że kamera utraciła kilka minut zapisu wskutek awarii.
Niezależna analiza wykazała, że system nagrywał wyłącznie po wykryciu ruchu. W czasie przerwy uczestnicy przesunęli się poza główny obszar działania czujnika.
Ustalono również drugą kamerę obejmującą wyjście z bocznej ulicy. Jej zapis został wcześniej uznany za nieistotny, ponieważ nie pokazywał miejsca pobicia.
Na nagraniu widoczna była jednak trzecia osoba oddalająca się bezpośrednio po zdarzeniu.
Nie oznaczało to, że osoba uczestniczyła w pobiciu. Ujawniło natomiast, że pierwotna wersja o obecności wyłącznie dwóch mężczyzn była niepełna.
Uczciwy wniosek:
Dostępny materiał nie pokazuje momentu powstania obrażeń. Ustalono jednak obecność trzeciej osoby, która mogła posiadać wiedzę o brakującym fragmencie. Konieczne było ustalenie jej tożsamości i możliwego zakresu obserwacji.
Przykład ma charakter modelowy.
Komentarz Dawida Kuciela
W obszernej sprawie największym problemem nie zawsze jest brak dokumentów. Czasami jest nim brak jednego pytania, którego nikt wcześniej nie zadał.
Szukam przerw w czasie, osób bez nazwisk, informacji bez źródła i wniosków, które nie mają pełnego oparcia w materiale.
Luka sama w sobie nie dowodzi błędu ani niewinności. Pokazuje jedynie, gdzie kończy się to, co ustalono, i zaczyna to, czego wciąż nie wiadomo.
Powiązane materiały
Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:
Artykuł porządkuje zagadnienie. Zakres działań zawsze powinien wynikać z celu, dostępnych informacji i realnej sytuacji klienta.