Dowody zebrane przez detektywa na potrzeby procesu karnego

Kiedy przeciwko człowiekowi prowadzone jest postępowanie karne, naturalne jest skupienie całej uwagi na działaniach Policji, prokuratury, biegłych i sądu. To organy państwa prowadzą postępowanie przygotowawcze, przeprowadzają czynności procesowe i dysponują uprawnieniami, których prywatny detektyw nie posiada.

Nie oznacza to jednak, że podejrzany, oskarżony albo pokrzywdzony mają jedynie czekać na wynik pracy organów.

Polskie prawo wprost przewiduje możliwość działania prywatnego detektywa w sprawie, w której toczy się postępowanie karne.

To nie jest luka prawna ani próba prowadzenia „prywatnej Policji”. Art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o usługach detektywistycznych wyraźnie wskazuje, że usługą detektywistyczną może być zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne.

Co więcej, zgodnie z art. 25 tej samej ustawy przedsiębiorca detektywistyczny, zawierając umowę mogącą wiązać się z prowadzonym postępowaniem karnym, ma obowiązek pisemnie powiadomić o niej organ prowadzący postępowanie.

To bardzo ważne dla zrozumienia roli prywatnego detektywa.

Ustawodawca nie tylko dopuszcza taką działalność. Wprost ją reguluje.

A dobrze wykorzystany detektyw może stać się niezwykle wartościowym elementem strategii procesowej.

Prywatny detektyw nie zastępuje prokuratora. Reprezentuje inną perspektywę

Postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w określonym kierunku. Zbierane są dowody, przesłuchiwani świadkowie, powoływani biegli i stopniowo budowana jest określona wersja wydarzeń.

W większości spraw system działa prawidłowo.

Ale również prawidłowo prowadzone śledztwo jest wykonywane przez ludzi. Materiał może liczyć tysiące stron, istnieć może wiele równoległych wątków, a część informacji dostępnych dziś mogła nie być znana w chwili wykonywania pierwszych czynności.

Właśnie tutaj prywatny detektyw może być szczególnie wartościowy.

Nie musi udowadniać, że prokuratura się pomyliła.

Powinien zadać inne pytanie:

czy istnieje coś, czego dotychczas nie sprawdzono wystarczająco dokładnie?

Nowy świadek.

Pominięta kamera.

Niespójna godzina.

Dokument, który nie pasuje do przyjętej chronologii.

Powiązanie pomiędzy osobami, którego wcześniej nie zauważono.

Publicznie dostępny materiał opublikowany dopiero po wykonaniu pierwotnych czynności.

Alternatywna interpretacja danych.

Właśnie dlatego prywatny detektyw może być dla adwokata czymś więcej niż osobą wykonującą obserwację.

Może stać się zewnętrznym zespołem dochodzeniowo-analitycznym pracującym nad konkretnymi pytaniami procesowymi.

Prawo daje obronie inicjatywę dowodową

Jednym z najważniejszych przepisów dla zrozumienia roli detektywa jest art. 167 Kodeksu postępowania karnego.

Zgodnie z nim:

dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu.

To oznacza, że proces karny nie zakłada całkowitej bierności obrony.

Jeszcze wyraźniej widać to w postępowaniu przygotowawczym. Art. 315 § 1 KPK stanowi, że podejrzany i jego obrońca oraz pokrzywdzony i jego pełnomocnik mogą składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa.

I właśnie tutaj zaczyna się praktyczna wartość pracy detektywa.

Detektyw odnajduje świadka, którego wcześniej nie przesłuchano.

Obrońca składa wniosek o jego przesłuchanie.

Detektyw ustala istnienie dodatkowego monitoringu.

Pełnomocnik może wnioskować o jego zabezpieczenie.

Analiza ujawnia poważną niespójność istniejącej opinii biegłego.

Obrońca otrzymuje podstawę do dalszego działania w kierunku art. 201 KPK.

Detektyw ustala nową okoliczność dotyczącą miejsca pobytu określonej osoby.

Na tej podstawie można sformułować precyzyjną tezę dowodową i wskazać, jakiej czynności organ powinien dokonać.

Detektyw nie musi sam przeprowadzać procesowego dowodu, aby jego praca miała ogromną wartość. Może odnaleźć dowód, wskazać źródło dowodu albo ustalić okoliczność pozwalającą obrońcy skutecznie zażądać jego przeprowadzenia.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Detektyw może zmienić ogólne podejrzenie w konkretny wniosek dowodowy

Źle sformułowany wniosek brzmi:

„Proszę przesłuchać pana X, bo może coś wiedzieć”.

Znacznie inaczej wygląda sytuacja, kiedy wcześniej wykonano pracę detektywistyczną i można wykazać, że dana osoba znajdowała się w określonym miejscu, w określonym czasie, znała uczestnika zdarzenia albo posiada wiedzę dotyczącą konkretnego elementu sprawy.

Wtedy obrońca nie działa w ciemno.

Może wskazać, jaki dowód powinien zostać przeprowadzony i jaką okoliczność ma wykazać.

Ma to znaczenie również w kontekście art. 170 KPK, który określa przesłanki oddalenia wniosku dowodowego.

Szczególnie interesujący jest art. 170 § 2:

wniosku dowodowego nie można oddalić tylko dlatego, że dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca zamierza udowodnić.

To przepis niezwykle istotny z punktu widzenia aktywnej obrony.

Fakt, że dotychczasowy materiał wskazuje określoną wersję, nie oznacza jeszcze, że strona nie może wskazać konkretnego nowego dowodu zmierzającego do jej zakwestionowania.

I właśnie takich dowodów albo źródeł informacji może poszukiwać prywatny detektyw.

Jedną z największych wartości detektywa jest ponowna analiza akt

W wielu sprawach pierwszym etapem pracy detektywistycznej nie powinna być obserwacja ani wyjazd w teren.

Powinna być nim rekonstrukcja całej sprawy na podstawie materiału, którym legalnie dysponuje klient i jego pełnomocnik.

Akta można czytać chronologicznie.

Można też czytać je problemowo.

Co zeznawał świadek X za pierwszym razem?

Co powiedział cztery miesiące później?

Czy zmienił godzinę?

Czy zmienił kolejność wydarzeń?

Czy jego relacja jest zgodna z monitoringiem?

Czy zgadza się z dokumentacją telefonu znajdującą się już w aktach?

Czy czas przejazdu jest możliwy?

Czy opis oświetlenia odpowiada godzinie zdarzenia?

Czy określony samochód rzeczywiście mógł znajdować się w danym miejscu?

Czy dokumentacja fotograficzna przedstawia to samo, co opisano w protokole?

W dużym śledztwie poszczególne informacje mogą znajdować się setki stron od siebie.

Dopiero zestawienie ich na jednej osi może pokazać sprzeczność.

Dlatego niezależny audyt akt może być jednym z najpotężniejszych narzędzi prywatnego detektywa w sprawie karnej.

Oś czasu potrafi podważyć całą wersję wydarzeń

W pracy nad sprawami karnymi ogromną wagę przywiązuję do chronologii.

Jeżeli określona wersja wydarzeń ma być prawdziwa, wszystkie jej elementy muszą być możliwe również w czasie.

Nie wystarczy napisać:

„około godziny 20.00”.

Jeżeli materiał na to pozwala, trzeba próbować ustalić:

19:37 – konkretne zdarzenie,

19:43 – zapis monitoringu,

19:51 – połączenie,

20:04 – kolejne potwierdzone miejsce,

20:16 – następny element materiału.

Dopiero wtedy można sprawdzić, czy przyjęta wersja w ogóle jest wykonalna.

Czasami wszystko się zgadza.

Ale zdarzają się sprawy, w których pozornie logiczna historia przestaje być logiczna dopiero po rozpisaniu jej minuta po minucie.

I nie jest rolą detektywa powiedzenie:

„Skoro coś się nie zgadza, klient jest niewinny”.

Rolą detektywa jest pokazanie:

„Tego elementu nie potrafimy pogodzić z tym materiałem. Należy go ponownie wyjaśnić.”

To jest materiał, z którym może dalej pracować obrońca.

Odnalezienie pominiętego świadka może mieć ogromną wartość

Świadkiem istotnym dla sprawy nie musi być wyłącznie osoba, która widziała samo przestępstwo.

Czasami znaczenie ma człowiek, który kilkanaście minut wcześniej widział samochód w innym miejscu.

Pracownik stacji benzynowej.

Sąsiad.

Ochroniarz.

Kierowca.

Osoba pracująca w pobliskim lokalu.

Ktoś, kto rozmawiał z uczestnikiem zdarzenia bezpośrednio po nim.

Detektyw może takie osoby identyfikować i lokalizować.

Może również przeprowadzić z nimi dobrowolną rozmowę w granicach prawa.

Trzeba jednak pamiętać o art. 174 KPK. Zeznań świadka nie wolno zastępować treścią pism czy zapisków.

Dlatego największą wartością pracy detektywa często nie jest samo spisanie wypowiedzi.

Wartością jest odnalezienie człowieka, ustalenie, że posiada ważną wiedzę i przekazanie obrońcy informacji pozwalającej wnioskować o jego formalne przesłuchanie.

To nie osłabia znaczenia detektywa.

Wręcz przeciwnie.

To pokazuje, w jaki sposób jego praca zostaje prawidłowo przekształcona w czynność procesową.

Dokument prywatny może wejść do procesu

Drugim fundamentalnym przepisem jest art. 393 § 3 KPK.

Stanowi on, że na rozprawie mogą być odczytywane wszelkie dokumenty prywatne powstałe poza postępowaniem karnym, w szczególności oświadczenia, publikacje, listy i notatki.

Zmiana przepisów obowiązująca od 2015 r. otworzyła znacznie szerzej możliwość posługiwania się dokumentami prywatnymi tworzonymi również na potrzeby postępowania.

Sąd Najwyższy potwierdzał między innymi możliwość traktowania prywatnych opracowań eksperckich jako dokumentów prywatnych w rozumieniu art. 393 § 3 KPK.

Nie oznacza to oczywiście, że każda kartka podpisana przez detektywa automatycznie udowadnia zawarte w niej twierdzenia.

Ale nie można też sprowadzać materiału prywatnego do czegoś, co „nie istnieje procesowo”.

Istnieje i może mieć realne znaczenie dowodowe.

Sprawozdanie detektywa jest ustawowym dokumentem, a nie luźną notatką

Ustawa o usługach detektywistycznych nakłada na przedsiębiorcę obowiązek sporządzenia po zakończeniu czynności końcowego pisemnego sprawozdania.

Art. 23b wymaga, aby dokument obejmował między innymi przedmiot umowy, zakres i przebieg przeprowadzonych czynności oraz opis ustalonego stanu faktycznego.

Co równie istotne, wraz ze sprawozdaniem przekazywane są zleceniodawcy materiały dokumentujące opisany stan faktyczny.

To pokazuje, że profesjonalna działalność detektywistyczna z założenia powinna pozostawiać uporządkowany i możliwy do późniejszej analizy materiał.

W sprawie karnej ma to szczególne znaczenie.

Dobry raport powinien jasno oddzielać:

fakt zaobserwowany przez detektywa,

informację pochodzącą od osoby trzeciej,

ustalenie wynikające z dokumentu,

hipotezę,

oraz okoliczność, której nie udało się potwierdzić.

Im poważniejsza sprawa, tym mniej miejsca powinno pozostać na niejasność.

Więcej o tym dokumencie opisuję w artykule sprawozdanie z czynności detektywistycznych.

Prywatny ekspert może pomóc zakwestionować opinię biegłego

Ogromne znaczenie w sprawach karnych mają opinie biegłych.

Medycyna sądowa.

Rekonstrukcja wypadku.

Badania informatyczne.

Fonoskopia.

Analiza obrazu.

Psychiatria.

Badania biologiczne.

Mechanoskopia.

W wielu sprawach to właśnie opinia biegłego staje się jednym z kluczowych elementów materiału dowodowego.

Kodeks postępowania karnego w art. 193 stanowi, że jeżeli stwierdzenie istotnej okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, zasięga się opinii biegłego albo biegłych.

Prywatny detektyw nie powinien udawać eksperta z każdej dziedziny.

Może natomiast zorganizować niezależną analizę specjalistyczną i wraz z obrońcą skonfrontować ją z materiałem znajdującym się w aktach.

Taka prywatna opinia nie jest procesową opinią biegłego tylko dlatego, że przygotował ją profesor czy wybitny ekspert. Sąd Najwyższy wyraźnie rozróżnia te pojęcia.

Nie oznacza to jednak, że prywatna ekspertyza jest bezwartościowa.

Wręcz przeciwnie.

Może ujawnić, że oficjalna opinia:

nie odpowiada na istotne pytanie,

opiera się na niepełnym materiale,

zawiera wewnętrzną sprzeczność,

nie wyjaśnia sposobu dojścia do wniosków,

albo pozostaje w konflikcie z innym materiałem.

A wtedy pojawia się art. 201 KPK.

Jeżeli opinia jest niepełna, niejasna albo zachodzi sprzeczność w niej samej lub pomiędzy opiniami, możliwe jest ponowne wezwanie tych samych biegłych albo powołanie innych.

Prywatna analiza może więc nie zastępować biegłego procesowego, ale może dostarczyć obrońcy argumentów pozwalających skutecznie zakwestionować istniejącą opinię i domagać się jej procesowej weryfikacji.

To ogromna wartość.

OSINT może ujawnić materiał, którego wcześniej nie było

Dzisiejsza sprawa karna pozostawia znacznie więcej śladów informacyjnych niż dwadzieścia lat temu.

Publiczne profile.

Zdjęcia.

Filmy.

Ogłoszenia.

Archiwalne strony.

Wypowiedzi publiczne.

Dane przedsiębiorstw.

Informacje o powiązaniach.

Materiały publikowane przez świadków lub uczestników wydarzeń.

Czasami coś zostaje opublikowane już po wykonaniu czynności przez organy.

Czasami materiał istniał wcześniej, ale nikt nie wiedział, że należy go szukać.

Profesjonalny OSINT może pomóc ujawnić takie informacje.

Nie oznacza to jednak bezkrytycznego kopiowania wyników z internetu.

Każde istotne ustalenie powinno zostać zweryfikowane pod kątem źródła, czasu publikacji, autentyczności i związku z właściwą osobą.

Przy dobrze wykonanej analizie efekt może jednak być bardzo konkretny:

nowe nazwisko,

nowa lokalizacja,

nowa fotografia,

nowe powiązanie,

nowy świadek,

albo informacja prowadząca do zupełnie nowego pytania procesowego.

Detektyw może szukać tego, czego śledztwo już nie szuka

To jedna z najważniejszych przewag niezależnego zespołu.

Organ prowadzący postępowanie musi zajmować się całością sprawy, realizować ogromną liczbę obowiązków proceduralnych i równocześnie prowadzić wiele innych postępowań.

Prywatny detektyw może zostać zatrudniony wyłącznie po to, aby przez kilka tygodni zajmować się jednym konkretnym wątkiem.

Czy ten świadek rzeczywiście mógł widzieć zdarzenie?

Skąd pochodził samochód?

Czy istnieje dodatkowy monitoring?

Kim była osoba pojawiająca się kilkukrotnie w materiale?

Czy zeznania dotyczące trasy są możliwe?

Czy w otwartych źródłach istnieje materiał z określonego dnia?

Czy przedstawione powiązanie gospodarcze jest prawdziwe?

Taka koncentracja zasobów może być ogromną przewagą.

Nie dlatego, że detektyw ma większe uprawnienia niż Policja. Nie ma. Dlatego, że może przeznaczyć cały swój czas na pytanie, które z perspektywy klienta jest najważniejsze.

Obrona i pokrzywdzony nie muszą ograniczać się do materiału już znajdującego się w aktach

W praktyce właśnie tutaj pojawia się największa zmiana mentalna.

Detektyw nie służy wyłącznie do „sprawdzenia tego, co zrobiła Policja”.

Może aktywnie poszukiwać nowych informacji.

Art. 167 KPK daje stronom inicjatywę dowodową.

Art. 315 KPK pozwala w postępowaniu przygotowawczym żądać dokonania określonych czynności śledztwa.

Art. 393 § 3 pozwala funkcjonować w procesie dokumentom prywatnym.

Art. 201 tworzy mechanizm reakcji na problematyczne opinie biegłych.

To wszystko powoduje, że praca detektywa może zostać przełożona na konkretne działania procesowe.

Dlatego model:

klient – adwokat – prywatny detektyw – odpowiedni specjaliści

może być w skomplikowanej sprawie karnej znacznie silniejszy niż sytuacja, w której pełnomocnik próbuje samodzielnie wykonywać również pracę terenową, OSINT, poszukiwać świadków i analizować tysiące stron materiału.

Detektyw może pomóc również pokrzywdzonemu

Warto bardzo mocno podkreślić, że prywatny detektyw w procesie karnym nie jest narzędziem wyłącznie obrony.

Art. 315 KPK przyznaje inicjatywę dotyczącą czynności śledztwa również pokrzywdzonemu i jego pełnomocnikowi.

Rodzina ofiary może posiadać informacje o nieweryfikowanym wątku.

Pokrzywdzony może znać osobę, której organy nie przesłuchały.

Może istnieć materiał, który nie został wcześniej zabezpieczony.

W sprawach niewyjaśnionych lub umorzonych prywatny zespół może ponownie przeanalizować dostępny materiał i szukać nowych faktów.

Nie po to, aby samodzielnie wskazać sprawcę.

Po to, aby znaleźć konkretny materiał uzasadniający dalsze działanie organów.

To jest ogromna różnica.

Detektyw w sprawie umorzonej – art. 327 KPK

Rola prywatnego detektywa może być szczególnie istotna wtedy, kiedy postępowanie zostało umorzone.

Art. 327 KPK przewiduje możliwość ponownego podjęcia umorzonego postępowania przygotowawczego, a w przypadku postępowania umorzonego przeciwko osobie występującej wcześniej jako podejrzany – możliwość jego wznowienia między innymi wtedy, gdy ujawnią się nowe istotne fakty lub dowody nieznane w poprzednim postępowaniu.

To właśnie tutaj „drugie śledztwo” przestaje być marketingowym określeniem i zaczyna mieć konkretne znaczenie prawne.

Jeżeli prywatna analiza ujawni:

nowego świadka,

nowe nagranie,

nowy dokument,

nową okoliczność,

nowe powiązanie,

albo materiał wskazujący, że wcześniej istotny element sprawy nie był znany,

może powstać podstawa do podjęcia dalszych działań prawnych przez pełnomocnika.

Oczywiście samo przedstawienie nowej informacji nie gwarantuje wznowienia śledztwa.

Ale bez znalezienia nowej informacji często nie ma nawet materiału, na którym można budować taki wniosek.

I właśnie w jej odnalezieniu może pomóc prywatny detektyw.

Detektyw może mieć znaczenie nawet po prawomocnym wyroku

Jeszcze dalej idzie art. 540 KPK dotyczący wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania sądowego.

Jedną z podstaw wznowienia na korzyść skazanego jest ujawnienie po wydaniu orzeczenia nowych faktów lub dowodów wskazujących między innymi na to, że skazany nie popełnił czynu albo czyn nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze.

To oczywiście nadzwyczajny tryb i wymagania są tutaj bardzo wysokie.

Nie należy klientowi obiecywać:

„znajdziemy nowy dowód i wznowimy sprawę”.

Ale przepis pokazuje coś niezwykle istotnego.

Poszukiwanie nowych faktów po zakończeniu procesu może mieć rzeczywisty sens prawny.

Jeżeli pojawia się nowy świadek, odnajduje się wcześniej nieznany materiał, rozwój technologii umożliwia ponowną ocenę określonego śladu albo ujawnia się fakt nieznany w czasie procesu, niezależna praca dochodzeniowa może stać się początkiem dalszej drogi prawnej.

Współpraca detektywa z adwokatem powinna zaczynać się przed działaniami

Najgorszy model wygląda tak:

klient zatrudnia detektywa,

detektyw przez miesiąc zbiera ogromną ilość informacji,

a dopiero później adwokat otrzymuje raport i mówi:

„większość tego nie ma znaczenia dla naszej strategii”.

Znacznie lepiej od początku ustalić pytania.

Co chcemy wykazać?

Który element materiału budzi wątpliwości?

Jaką okoliczność trzeba zweryfikować?

Czy szukamy nowego świadka?

Czy sprawdzamy alibi?

Czy analizujemy chronologię?

Czy weryfikujemy opinię biegłego?

Czy szukamy nowego faktu pozwalającego wrócić do umorzonego postępowania?

Wtedy detektyw nie produkuje setek stron ciekawostek.

Pracuje pod konkretny problem procesowy.

To właśnie dlatego współpraca detektywa z adwokatem może być tak skuteczna.

Adwokat zna proces.

Detektyw potrafi pozyskać i zweryfikować informacje.

Specjalista ocenia obszar wymagający wiadomości szczególnych.

Każdy robi to, do czego posiada najlepsze kompetencje.

Detektyw ma również ustawowe granice – i to zwiększa wartość jego materiału

Silna pozycja prywatnego detektywa w procesie nie polega na tym, że może więcej niż Policja.

Ustawa wyraźnie wyznacza granice.

Art. 6 nakazuje kierować się zasadami etyki, lojalnością wobec klienta i szczególną starannością z poszanowaniem praw człowieka.

Art. 7 zabrania detektywowi stosowania środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla uprawnionych organów.

Art. 11 nakazuje przestrzeganie prawa oraz odmowę wykonania czynności niezgodnej z prawem lub nieetycznej.

To nie jest wada.

W sprawie karnej jest to wręcz element jakości.

Materiał ma mieć wartość dla obrońcy i sądu, dlatego jego pozyskanie powinno być możliwie przejrzyste i dające się wyjaśnić.

Profesjonalny detektyw nie powinien mówić:

„Nie pytajcie, skąd to mamy.”

Powinien potrafić odpowiedzieć:

co ustalił, jak ustalił, kiedy i na jakiej podstawie.

Detektyw jako świadek może wzmocnić materiał

W części spraw raport nie będzie ostatnim etapem.

Detektyw może zostać wezwany do sądu i składać zeznania dotyczące faktów, które sam zaobserwował albo czynności, które wykonywał.

Wtedy ogromne znaczenie zaczyna mieć jakość wcześniejszej dokumentacji.

Jeżeli wydarzenie miało miejsce półtora roku wcześniej, nie można oczekiwać, że świadek odtworzy z pamięci każdą minutę pracy.

Dlatego raport, notatki, fotografie i właściwe oznaczenie materiałów mają tak duże znaczenie.

Dobry detektyw powinien od początku prowadzić sprawę z założeniem:

„Być może za dwa lata ktoś w sądzie zapyta mnie dokładnie, skąd wiem to, co napisałem.”

Szerzej opisuję to w artykule czy detektyw może zeznawać w sądzie.

Komentarz Dawida Kuciela

W sprawach karnych bardzo często słyszę:

„Przecież Policja już to sprawdzała.”

Oczywiście.

Tylko że dla mnie pytanie brzmi:

co dokładnie sprawdziła i na jakie pytanie próbowała odpowiedzieć?

Nie zakładam, że śledczy popełnili błąd.

Nie zakładam też, że klient jest niewinny tylko dlatego, że tak twierdzi.

Jeżeli zaczynałbym pracę od takiego założenia, przestałbym szukać prawdy, a zacząłbym szukać argumentów pasujących do wersji klienta.

To nie jest moja rola.

Moja rola zaczyna się wtedy, kiedy biorę sprawę i próbuję odpowiedzieć:

co tutaj naprawdę wiemy, co tylko zakładamy, czego nie sprawdzono i co można jeszcze zweryfikować?

Właśnie dlatego prywatny detektyw może mieć ogromną wartość dla obrońcy.

Adwokat nie powinien przez trzy dni siedzieć w samochodzie i ustalać, czy potencjalny świadek nadal mieszka pod starym adresem.

Nie powinien przez kilkadziesiąt godzin analizować profili społecznościowych ani jeździć po okolicy, szukając kamer, których nie ma w aktach.

Jego zadaniem jest prowadzić obronę.

Moim zadaniem jest dostarczyć mu informacje, na których może tę obronę budować.

Jeżeli odnajdę świadka, adwokat może wnioskować o jego przesłuchanie.

Jeżeli znajdę sprzeczność w chronologii, może wykorzystać ją przy analizie dowodów.

Jeżeli niezależny ekspert pokaże problem z opinią, pełnomocnik może wykorzystać to do dalszych czynności w oparciu o art. 201 KPK.

Jeżeli znajdziemy nowy istotny fakt w sprawie umorzonej, zaczynamy rozmawiać o art. 327 KPK.

Jeżeli po prawomocnym skazaniu ujawni się rzeczywiście nowy dowód o odpowiedniej wadze, istnieje art. 540 KPK.

Właśnie tak rozumiem drugie śledztwo.

Nie jako konkurencję dla prokuratury.

Jako drugie, niezależne spojrzenie na sprawę i wykorzystanie wszystkich legalnych możliwości, jakie prawo daje stronie postępowania.

Bo czasami w aktach nie brakuje tysiąca stron.

Brakuje jednej informacji.

A odnalezienie tej jednej informacji może zmienić kierunek całej sprawy.

Dowody prywatnego detektywa w procesie karnym – najczęstsze pytania

Czy ustawa pozwala detektywowi pracować przy sprawie karnej?

Tak. Art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o usługach detektywistycznych wprost przewiduje zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne.

Czy organ prowadzący postępowanie wie o pracy detektywa?

Jeżeli zawarta umowa może wiązać się z prowadzonym postępowaniem karnym, przedsiębiorca wykonujący działalność detektywistyczną ma na podstawie art. 25 ustawy obowiązek pisemnego powiadomienia organu prowadzącego postępowanie o zawarciu takiej umowy.

Czy obrońca może sam wskazywać nowe dowody?

Tak. Art. 167 KPK stanowi, że dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu.

Czy obrona może żądać wykonania konkretnej czynności w śledztwie?

Tak. Art. 315 § 1 KPK pozwala podejrzanemu i jego obrońcy, a także pokrzywdzonemu i jego pełnomocnikowi składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa.

Czy fakt, że obecne dowody wskazują na winę, pozwala automatycznie odrzucić dowód obrony?

Nie. Art. 170 § 2 KPK stanowi, że nie można oddalić wniosku dowodowego tylko dlatego, że dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca zamierza udowodnić.

Czy raport detektywa może zostać wykorzystany w sprawie karnej?

Może stanowić element materiału przedstawianego w postępowaniu i prowadzić do dalszych wniosków dowodowych. Art. 393 § 3 KPK dopuszcza odczytywanie na rozprawie dokumentów prywatnych powstałych poza postępowaniem karnym.

Czy detektyw może odnaleźć świadka?

Tak. Ustalenie i lokalizacja osoby posiadającej potencjalnie istotną wiedzę może być jednym z najważniejszych rezultatów pracy detektywistycznej.

Czy notatka detektywa zastąpi zeznania świadka?

Nie. Art. 174 KPK nie pozwala zastępować zeznań świadka treścią pism czy zapisków. Detektyw może natomiast odnaleźć świadka i dostarczyć podstaw do złożenia wniosku o jego procesowe przesłuchanie.

Czy prywatna opinia eksperta może pomóc obronie?

Tak. Nie jest ona automatycznie procesową opinią biegłego, ale może stanowić dokument prywatny i ujawnić problemy w istniejącej opinii, dostarczając argumentów do dalszych wniosków.

Co daje art. 201 KPK?

Jeżeli opinia biegłego jest niepełna, niejasna albo zawiera sprzeczności, możliwe jest ponowne wezwanie tych samych biegłych albo powołanie innych. Niezależna analiza może pomóc wskazać konkretne problemy wymagające takiej weryfikacji.

Czy detektyw może analizować akta?

Może pracować na dokumentacji, którą klient albo jego pełnomocnik posiada i może legalnie udostępnić w ramach realizowanego zlecenia.

Czy detektyw może prowadzić OSINT w sprawie karnej?

Tak, z zachowaniem przepisów prawa i właściwej weryfikacji materiału. OSINT może pozwolić odnaleźć nowe źródła informacji, osoby, dokumenty i powiązania.

Czy prywatny detektyw ma policyjne uprawnienia?

Nie. Art. 7 ustawy o usługach detektywistycznych wyraźnie zakazuje stosowania metod i środków operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla uprawnionych organów.

Czy detektyw może pomóc po umorzeniu śledztwa?

Tak. Szczególnie wartościowe może być poszukiwanie nowych istotnych faktów lub dowodów, które następnie prawnik może ocenić pod kątem przesłanek wynikających z art. 327 KPK.

Czy detektyw może pomóc po prawomocnym skazaniu?

W wyjątkowych przypadkach tak. Art. 540 KPK przewiduje możliwość wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania między innymi w przypadku ujawnienia nowych faktów lub dowodów spełniających ustawowe przesłanki.

Czy detektyw może zagwarantować wznowienie albo uniewinnienie?

Nie. Może natomiast szukać nowych informacji, analizować materiał i wskazywać okoliczności, które pełnomocnik może następnie wykorzystać w ramach właściwych instrumentów procesowych.

Podsumowanie

Prywatny detektyw w sprawie karnej nie jest dodatkiem rodem z filmu.

Jego miejsce zostało wprost przewidziane przez ustawę.

Może zbierać informacje w sprawie, w której trwa postępowanie karne. Może analizować materiał, poszukiwać nowych świadków, weryfikować określone okoliczności, prowadzić legalne działania terenowe, wykorzystywać OSINT, tworzyć chronologie, analizować powiązania i wraz ze specjalistami wskazywać problemy wymagające dalszego badania.

Najważniejsze jest jednak to, co dzieje się później.

Detektyw odnajduje informację.

Obrońca lub pełnomocnik przekłada ją na wniosek dowodowy albo wniosek o czynność śledztwa.

Organ przeprowadza właściwy dowód.

Sąd ocenia jego znaczenie.

To właśnie dlatego dobrze zorganizowana współpraca prywatnego detektywa z adwokatem może być niezwykle skutecznym narzędziem w procesie karnym.

I nie dotyczy to wyłącznie osób oskarżonych.

Ta sama logika może służyć pokrzywdzonemu oraz rodzinie, która uważa, że ważny wątek sprawy został pominięty.

W sprawie umorzonej znaczenie mogą mieć nowe istotne fakty lub dowody z art. 327 KPK.

Po prawomocnym wyroku w szczególnych przypadkach nowe fakty i dowody mogą mieć znaczenie w kontekście art. 540 KPK.

Dlatego prywatne działania detektywistyczne nie są próbą zastępowania wymiaru sprawiedliwości.

Są sposobem na aktywne wykorzystanie praw strony i sprawdzenie, czy istnieje jeszcze materiał, którego wymiar sprawiedliwości powinien się dowiedzieć.

Czasami odpowiedź będzie brzmiała: nie.

Ale czasami druga analiza ujawnia świadka, dokument, nagranie, sprzeczność albo nowy fakt.

I właśnie wtedy drugie śledztwo może stać się początkiem drugiej szansy dla sprawy.