Co zrobić, gdy były partner śledzi, kontroluje i pojawia się pod domem lub miejscem pracy?

Rozstanie nie kończy kontaktu.

Były partner dzwoni z kolejnych numerów. Sprawdza aktywność w internecie. Pojawia się pod domem. Czeka przy samochodzie. Wypytuje znajomych. Przyjeżdża do miejsca pracy i tłumaczy, że chciał tylko porozmawiać.

Każde zdarzenie osobno może wyglądać jak próba odbudowania relacji albo emocjonalna reakcja na rozstanie.

Problem zaczyna się wtedy, gdy kontakt trwa pomimo wyraźnego sprzeciwu, nasila się i powoduje, że druga osoba przestaje czuć się bezpiecznie we własnym domu, pracy i codziennym życiu.

W takiej sytuacji najważniejsze są trzy działania:

zapewnienie bezpieczeństwa, przerwanie swobodnego dostępu sprawcy do informacji oraz rozpoczęcie uporządkowanego dokumentowania zdarzeń.

Nie czekaj, aż zachowanie stanie się fizycznie agresywne

Stalking nie musi rozpocząć się od groźby ani ataku.

Może rozwijać się etapami:

Najpierw pojawiają się wiadomości.

Później telefony z kolejnych numerów.

Następnie kontakt z rodziną, znajomymi lub współpracownikami.

Kolejnym etapem może być obserwowanie miejsca zamieszkania, pojawianie się pod pracą, pozostawianie prezentów, śledzenie albo próba kontroli nowych relacji.

Art. 190a § 1 Kodeksu karnego obejmuje uporczywe nękanie wywołujące uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszające prywatność. Przepis nie wymaga, aby sprawca wcześniej użył przemocy fizycznej.

Sąd Najwyższy w sprawie IV KK 200/20 analizował zachowania obejmujące łącznie między innymi nachodzenie pokrzywdzonych w miejscu zamieszkania i pracy, obserwowanie, śledzenie, liczne telefony, wiadomości oraz pozostawianie listów.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia najpierw wezwij pomoc

Jeżeli były partner:

· próbuje wejść do domu;

· blokuje drogę;

· szarpie za klamkę samochodu;

· grozi;

· posiada broń lub niebezpieczny przedmiot;

· jest agresywny;

· śledzi pokrzywdzonego w odludne miejsce;

· czeka w pobliżu szkoły dziecka;

· niszczy mienie;

· nie pozwala odejść;

· zachowuje się w sposób nieprzewidywalny,

nie należy czekać na zgromadzenie pełnej dokumentacji.

Trzeba wezwać Policję i przekazać możliwie konkretną informację:

kto znajduje się na miejscu, co robi, czy wcześniej groził, czy posiada dostęp do mieszkania, czy w pobliżu znajdują się dzieci oraz czy istnieje bezpośrednia obawa ataku.

Nie należy wychodzić przed budynek w celu wykonania zdjęcia ani samodzielnie podejmować rozmowy.

Poinformuj osoby, które mogą pomóc

Stalking rozwija się łatwiej, gdy sprawca ma swobodny dostęp do pokrzywdzonego i informacji o jego codziennym życiu.

O sytuacji warto poinformować ograniczony krąg zaufanych osób:

· rodzinę;

· najbliższych znajomych;

· pracodawcę lub przełożonego;

· recepcję;

· ochronę budynku;

· sąsiada;

· administrację osiedla;

· osoby odbierające dziecko;

· szkołę albo placówkę opiekuńczą, jeżeli istnieje ryzyko dotyczące dziecka.

Nie chodzi o rozpowszechnianie prywatnych informacji.

Osoby te powinny wiedzieć:

· kogo nie wpuszczać;

· komu nie przekazywać informacji;

· czy nie potwierdzać obecności pokrzywdzonego;

· jaki pojazd może pojawiać się w pobliżu;

· kogo powiadomić w razie zdarzenia;

· czy zabezpieczyć monitoring.

W miejscu pracy warto ustalić jedną procedurę. Recepcjonista nie powinien samodzielnie negocjować ze sprawcą ani informować go, o której godzinie pokrzywdzony kończy pracę.

Były partner może być objęty przepisami o przemocy domowej

Ochrona przewidziana w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej nie ogranicza się wyłącznie do osób pozostających obecnie w małżeństwie lub wspólnie mieszkających.

Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. e i g ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej obejmuje między innymi osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu oraz osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej, niezależnie od wspólnego zamieszkiwania.

Jeżeli zachowanie byłego partnera stanowi przemoc domową i stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia, Policja może wydać natychmiast wykonalne środki ochronne.

Na podstawie art. 15aaa ust. 1 ustawy o Policji policjant może wydać zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy domowej na określoną odległość albo zakaz kontaktowania się z nią.

Jeżeli osoba pokrzywdzona pracuje, uczy się albo regularnie przebywa w określonej placówce, art. 15aaa ust. 2 ustawy o Policji umożliwia również wydanie zakazu wstępu na teren miejsca pracy, szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub obiektu sportowego. Środki te mogą być stosowane łącznie i są natychmiast wykonalne.

Policyjne zakazy co do zasady tracą moc po 14 dniach, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia przedłużającego ich obowiązywanie.

Nie każda sprawa byłego partnera zostanie automatycznie zakwalifikowana w tym trybie. Decyzja zależy od konkretnych okoliczności i ustalonego zagrożenia.

Wyraźnie zakończ niechciany kontakt, ale nie prowadź dalszej negocjacji

Sprawcy często tłumaczą, że nie wiedzieli, iż kontakt był niepożądany.

Jeżeli jest to bezpieczne i uzgodnione z prawnikiem, warto przekazać jeden jasny komunikat:

„Nie wyrażam zgody na dalszy kontakt ze mną. Nie przyjeżdżaj do mojego domu ani miejsca pracy. Nie kontaktuj się również przez inne osoby.”

Komunikat powinien być krótki.

Nie należy tłumaczyć powodów rozstania, odpowiadać na kolejne zarzuty ani negocjować.

Każda kolejna długa rozmowa może zostać wykorzystana przez sprawcę do przedstawienia sytuacji jako wzajemnego konfliktu albo kontynuowanej relacji.

Brak takiego komunikatu nie oznacza automatycznie, że stalking nie istnieje. W wielu sprawach sprzeciw wynika jednoznacznie z blokowania numerów, odmowy spotkania, wcześniejszych wiadomości, interwencji lub innych zachowań pokrzywdzonego.

Ogranicz dostęp do informacji o swoim życiu

Kontrola po rozstaniu często jest możliwa dzięki informacjom, które nadal docierają do byłego partnera.

Należy sprawdzić:

· współdzielone konta;

· dostęp do poczty;

· aktywne sesje w mediach społecznościowych;

· udostępnianie lokalizacji;

· aplikacje rodzinne;

· dostęp do chmury;

· wspólne kalendarze;

· konta na platformach zakupowych;

· systemy samochodu;

· inteligentne urządzenia domowe;

· zapisane urządzenia;

· kody do bramy;

· klucze;

· lokalizację widoczną na zdjęciach;

· informacje przekazywane przez wspólnych znajomych.

Hasła powinny zostać zmienione z bezpiecznego urządzenia. Warto włączyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe oraz sprawdzić, czy na kontach nie pozostają nieznane urządzenia.

Jeżeli istnieje podejrzenie zainstalowania oprogramowania śledzącego, urządzenie powinno zostać sprawdzone przez specjalistę. Nie należy wykonywać chaotycznego resetu przed zabezpieczeniem potencjalnych śladów, jeżeli materiał może mieć znaczenie dla postępowania.

Dokumentuj każde pojawienie się sprawcy

Każde zdarzenie należy wpisać do chronologii.

Warto zapisać:

· datę;

· godzinę;

· miejsce;

· czas trwania;

· sposób zachowania;

· pojazd;

· osoby obecne;

· dostępny monitoring;

· wykonane zdjęcia;

· numer interwencji, jeżeli Policja przyjechała;

· wiadomości lub połączenia poprzedzające zdarzenie;

· dalsze zachowanie sprawcy.

Szczególnie istotne może być wykazanie, że sprawca pojawia się w miejscach, których nie powinien znać albo w których jego obecność trudno racjonalnie wyjaśnić.

Jednorazowe spotkanie w ogólnodostępnym miejscu może być przypadkowe.

Regularne pojawianie się pod domem, pracą, siłownią i szkołą dziecka tworzy zupełnie inny obraz.

Nie próbuj samodzielnie „zgubić” sprawcy w niebezpieczny sposób

Jeżeli istnieje podejrzenie śledzenia samochodem, nie należy:

· zatrzymywać się na odludziu;

· wracać bezpośrednio do domu;

· wysiadać i konfrontować sprawcy;

· gwałtownie łamać przepisów ruchu;

· prowadzić sprawcy do miejsca pobytu dzieci;

· próbować blokować jego samochodu.

Należy skierować się w miejsce bezpieczne, monitorowane i uczęszczane albo w okolice jednostki Policji oraz powiadomić zaufaną osobę.

Celem nie jest samodzielne potwierdzenie obserwacji za wszelką cenę.

Najważniejsze jest bezpieczeństwo.

Co z kontaktami dotyczącymi wspólnego dziecka

Wspólne dziecko może powodować konieczność utrzymania ograniczonej komunikacji.

Nie oznacza to jednak zgody na:

· dziesiątki wiadomości niezwiązanych z dzieckiem;

· kontrolowanie życia prywatnego;

· pojawianie się bez zapowiedzi;

· wykorzystywanie dziecka do przekazywania informacji;

· wypytywanie dziecka o nowych partnerów;

· śledzenie;

· groźby;

· kontaktowanie się pod pretekstem dziecka o każdej porze.

W takich sytuacjach warto ograniczyć komunikację do jednego kanału i wyłącznie do spraw dziecka. Wiadomości powinny być rzeczowe i możliwe do późniejszego odtworzenia.

Jeżeli kontakty rodzicielskie stają się pretekstem do nękania, sprawa wymaga równoległej konsultacji karnej i rodzinnej.

Zawiadomienie powinno pokazywać cały proces

Nie należy zgłaszać wyłącznie ostatniego pojawienia się pod domem, jeżeli wcześniej miały miejsce dziesiątki innych zdarzeń.

Zawiadomienie powinno pokazać:

· relację stron;

· datę rozstania;

· moment cofnięcia zgody na kontakt;

· wiadomości;

· telefony;

· wizyty;

· obserwowanie;

· kontakt z rodziną i pracą;

· naruszenia dostępu do kont;

· groźby;

· eskalację;

· wpływ na codzienne funkcjonowanie;

· istniejące ryzyko.

Podstawowa forma stalkingu jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego zgodnie z art. 190a § 4 Kodeksu karnego, dlatego podczas zawiadomienia należy wyraźnie zażądać ścigania sprawcy.

Zakaz kontaktowania się i zbliżania

Po wszczęciu postępowania możliwe jest stosowanie środków mających ograniczyć kontakt sprawcy z pokrzywdzonym, zależnie od etapu i okoliczności sprawy.

Po skazaniu za przestępstwo przeciwko wolności sąd może na podstawie art. 41a § 1 Kodeksu karnego orzec między innymi zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się albo zakaz przebywania w określonych miejscach. Zakaz kontaktowania obejmuje również próby nawiązania kontaktu przez inne osoby i za pośrednictwem sieci teleinformatycznej.

Sąd Najwyższy w sprawie IV KK 437/23 analizował opis zachowania obejmujący między innymi liczne wiadomości, telefony, śledzenie oraz pojawianie się w miejscu zamieszkania i pracy. Wcześniejszy wyrok przewidywał zakaz kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonej.

Komentarz Dawida Kuciela

Po rozstaniu wiele osób zbyt długo próbuje wszystko załatwić samodzielnie.

Tłumaczą. Blokują jeden numer. Odblokowują, żeby sprawdzić, czego sprawca chce. Zgadzają się na ostatnie spotkanie, które nigdy nie okazuje się ostatnie.

Tymczasem sprawca dostaje informację, że konsekwencją kolejnej wiadomości będzie kolejna reakcja.

Najważniejszym momentem jest przerwanie tego schematu.

Jeden jasny komunikat, zabezpieczenie dostępu do informacji, poinformowanie otoczenia i dokumentowanie każdego kolejnego zdarzenia.

Były partner nie ma prawa kontrolować życia drugiej osoby tylko dlatego, że wcześniej łączyła ich relacja.

Podsumowanie

Gdy były partner śledzi, kontroluje albo pojawia się pod domem i miejscem pracy, nie należy czekać na fizyczny atak.

Trzeba:

zadbać o bezpieczeństwo, poinformować zaufane osoby, ograniczyć dostęp do danych, przygotować chronologię, zabezpieczać materiały i zgłosić sprawę, gdy zachowania tworzą powtarzalny i narastający schemat.

Rozstanie nie daje drugiej osobie prawa do dalszej kontroli, obserwowania ani wymuszania kontaktu.

Powiązane materiały

Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:

• Rozwód i alimenty
• Co zrobić, gdy rodzic nie zwraca dziecka po zakończeniu kontaktu
• Jak ustalić, czy partner prowadzi drugie życie w innym mieście