Jak prywatny detektyw może pomóc ofierze stalkingu i jakie są granice jego działania?

Osoba nękana często zgłasza się do detektywa, gdy posiada już wiele podejrzeń, ale niewiele niezależnie udokumentowanych faktów.

Otrzymuje wiadomości z kolejnych kont.

Ten sam samochód pojawia się pod domem i miejscem pracy.

Ktoś zna miejsca, w których przebywa, mimo że nie publikowała tej informacji.

Były partner zaprzecza, że utrzymuje kontakt. Anonimowy profil nie zawiera prawdziwego nazwiska. Monitoring jest przechowywany tylko przez kilka dni, a osoby z otoczenia widzą pojedyncze zdarzenia, ale nie znają całej historii.

Prywatny detektyw może pomóc uporządkować sprawę, zweryfikować określone informacje i niezależnie udokumentować niektóre zachowania.

Nie zastępuje jednak Policji, prokuratury ani sądu.

Nie posiada również nieograniczonego dostępu do danych telekomunikacyjnych, prywatnych kont, lokalizacji telefonów i państwowych baz informacji.

Skuteczna pomoc zaczyna się od prawidłowego określenia celu.

Nie:

„Proszę udowodnić, że ta osoba jest stalkerem.”

Lepiej:

· ustalić, czy określony pojazd regularnie pojawia się pod domem;

· udokumentować zachowanie konkretnej osoby;

· sprawdzić publiczne powiązania pomiędzy profilami;

· zabezpieczyć usuwane publikacje;

· ustalić potencjalnych świadków;

· przygotować chronologię;

· zweryfikować, czy sprawca przebywał w określonym miejscu;

· zidentyfikować źródła, które mogą zostać zabezpieczone przez organy ścigania.

Detektyw ustala fakty.

Kwalifikację prawną zachowania oceniają prawnik, prokurator i sąd.

Kiedy warto rozważyć pomoc detektywa

Pomoc może mieć szczególne znaczenie, gdy:

· zachowania się powtarzają, ale nie zostały dotychczas udokumentowane;

· sprawca pojawia się w różnych miejscach;

· korzysta z kilku samochodów;

· zaprzecza swojej obecności;

· kontaktuje się z wielu numerów lub profili;

· część materiałów została usunięta;

· istnieją potencjalni świadkowie, ale nie zostali jeszcze zidentyfikowani;

· trzeba szybko ustalić miejsca objęte monitoringiem;

· kancelaria potrzebuje uporządkowanego raportu;

· zgromadzony materiał jest chaotyczny;

· potrzebna jest niezależna dokumentacja przed złożeniem zawiadomienia lub w toku postępowania.

Detektyw nie powinien być angażowany dopiero wtedy, gdy wszystko inne zawiodło.

Czas ma znaczenie, ponieważ nagrania monitoringu mogą zostać nadpisane, konta usunięte, profile zmienione, a świadkowie mogą przestać pamiętać szczegóły.

Podstawa wykonywania czynności detektywistycznych

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych usługi detektywistyczne polegają na uzyskiwaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach na podstawie umowy ze zleceniodawcą, w formach i zakresach niezastrzeżonych dla organów państwa.

Przepis obejmuje między innymi sprawy wynikające ze stosunków prawnych dotyczących osób fizycznych. Pozwala również na zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne, przy czym zleceniodawcą takiej czynności nie może być organ prowadzący lub nadzorujący postępowanie.

Oznacza to, że detektyw może działać na zlecenie osoby pokrzywdzonej albo jej pełnomocnika, ale nie przejmuje kompetencji Policji i prokuratury.

Licencja i legalność działalności

Czynności określone w ustawie powinny być wykonywane przez osobę posiadającą licencję detektywa. Art. 4 ust. 1–3 ustawy o usługach detektywistycznych wskazuje, że wykonywanie takich czynności wymaga licencji, a tytułu zawodowego „detektyw” może używać wyłącznie osoba ją posiadająca.

Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić:

· dane przedsiębiorcy;

· wpis do rejestru działalności detektywistycznej;

· osobę odpowiedzialną za sprawę;

· posiadanie licencji;

· polisę odpowiedzialności cywilnej;

· dokładny zakres zlecenia;

· zasady raportowania;

· sposób zabezpieczenia materiałów;

· osoby mające dostęp do informacji.

W sprawie stalkingu detektyw poznaje szczegóły życia prywatnego, codzienne trasy i informacje dotyczące bezpieczeństwa klienta.

Zaufanie nie powinno opierać się wyłącznie na reklamie internetowej.

Pierwszy etap: analiza materiału posiadanego przez klienta

Praca nie powinna zaczynać się od natychmiastowej obserwacji wskazanej osoby.

Najpierw należy przeanalizować materiał istniejący już w sprawie.

Może on obejmować:

· wiadomości;

· historię połączeń;

· wiadomości głosowe;

· korespondencję e-mail;

· profile internetowe;

· fotografie;

· nagrania;

· numery rejestracyjne;

· daty interwencji;

· wcześniejsze zawiadomienia;

· dane świadków;

· dokumentację dotyczącą ochrony miejsca pracy;

· informacje o wcześniejszej relacji;

· komunikat kończący kontakt;

· informacje o potencjalnym zagrożeniu.

Celem pierwszej analizy jest ustalenie:

· co jest potwierdzone;

· co jest tylko podejrzeniem;

· które zdarzenia tworzą powtarzalny schemat;

· jakie materiały mogą szybko zniknąć;

· jakie czynności są potrzebne;

· jakie działania byłyby nieproporcjonalne lub niebezpieczne.

Przygotowanie profesjonalnej chronologii

Detektyw może pomóc połączyć rozproszone materiały w jedną chronologię.

Każde zdarzenie powinno otrzymać:

· datę;

· godzinę;

· miejsce;

· opis;

· podstawę identyfikacji sprawcy;

· informację o reakcji klienta;

· wskazanie skutku;

· numer dowodu;

· dane świadka;

· poziom potwierdzenia.

Rola detektywa nie polega na wpisaniu do raportu wszystkiego, co mówi klient.

Uzyskane informacje powinny być weryfikowane.

Art. 11 pkt 2 ustawy o usługach detektywistycznych zobowiązuje detektywa do zachowania należytej staranności i rzetelności, w szczególności do sprawdzania zgodności uzyskanych informacji z prawdą.

Jeżeli klient jest przekonany, że każdy nieznany samochód należy do stalkera, raport nie może automatycznie powtarzać tej tezy.

Trzeba ustalić, co rzeczywiście można potwierdzić.

Dokumentowanie pojawiania się sprawcy

W zależności od okoliczności detektyw może dokumentować zachowania obserwowalne w przestrzeni publicznej, jeżeli odbywa się to legalnie, proporcjonalnie i w związku z przedmiotem zlecenia.

Materiał może pokazywać:

· regularne pojawianie się określonej osoby;

· przyjazdy pod miejsce zamieszkania;

· oczekiwanie pod miejscem pracy;

· poruszanie się za klientem;

· korzystanie z określonego pojazdu;

· kontakt z osobami z otoczenia;

· pozostawianie przesyłek;

· powtarzalność tras i godzin;

· zachowanie po dostrzeżeniu pokrzywdzonego.

Pojedyncza fotografia osoby znajdującej się na ulicy nie jest automatycznie dowodem stalkingu.

Znaczenie może mieć dopiero połączenie:

· miejsca;

· czasu;

· wcześniejszej komunikacji;

· częstotliwości;

· sposobu zachowania;

· braku racjonalnego powodu obecności;

· kolejnych zdarzeń.

Ustalenie pojazdu i sposobu jego wykorzystania

W sprawach stalkingu klient często zna samochód sprawcy, ale nie zawsze posiada jego numer rejestracyjny albo pewność, że pojazd jest używany przez tę samą osobę.

Detektyw może dokumentować publicznie widoczny numer rejestracyjny, markę, model, charakterystyczne cechy i sposób korzystania z pojazdu.

Nie oznacza to jednak swobodnego dostępu do wszystkich danych właściciela pojazdu znajdujących się w państwowych rejestrach.

Raport powinien oddzielać:

„pojazd, którym poruszała się badana osoba”

od:

„pojazdu formalnie należącego do badanej osoby.”

To nie zawsze jest to samo.

Analiza numerów telefonów

Detektyw może analizować informacje przekazane przez klienta oraz legalnie dostępne ślady powiązane z numerem.

Może sprawdzić między innymi:

· czy numer był wcześniej używany w publicznych ogłoszeniach;

· czy występuje na stronach przedsiębiorstw;

· czy pojawia się przy profilach i ofertach;

· czy został powiązany z określoną osobą w kilku niezależnych źródłach;

· czy kolejne numery prowadzą do tych samych danych kontaktowych;

· czy treść wiadomości zawiera charakterystyczne informacje.

Nie może jednak zażądać od operatora telekomunikacyjnego danych abonenta na takich zasadach jak Policja albo prokuratura.

Nie powinien też przedstawiać numeru jako należącego do konkretnej osoby wyłącznie dlatego, że anonimowy serwis internetowy przypisał mu określoną nazwę.

Analiza anonimowych i fałszywych profili

Detektyw może porównać publicznie dostępne ślady kont.

Analiza może obejmować:

· nazwy użytkownika;

· historię zmian nazw;

· fotografie;

· godziny aktywności;

· charakterystyczne sformułowania;

· błędy językowe;

· powiązane adresy;

· publiczne dane kontaktowe;

· obserwowane osoby;

· wcześniejsze publikacje;

· ponowne wykorzystanie tych samych zdjęć;

· związki z innymi profilami;

· informacje znane ograniczonej grupie osób.

Celem jest ustalenie, czy istnieją przesłanki łączące konto z konkretną osobą.

Detektyw nie może jednak włamywać się na profil, przełamywać hasła, podszywać się pod osobę uprawnioną ani zmuszać platformy do ujawnienia danych rejestracyjnych.

Pełne dane techniczne mogą zostać uzyskane przez uprawnione organy w odpowiedniej procedurze.

Dlatego prawidłowy wniosek może brzmieć:

„Ustalono zestaw powtarzalnych okoliczności wskazujących na prawdopodobne powiązanie konta z badaną osobą.”

Nie:

„Detektyw bezspornie ustalił właściciela anonimowego profilu”

— jeżeli materiał nie pozwala na tak kategoryczne stwierdzenie.

Zabezpieczenie usuwanych materiałów internetowych

Wpisy, relacje, komentarze i profile mogą zostać usunięte w ciągu kilku minut.

Detektyw może zabezpieczyć publicznie widoczne materiały, dokumentując:

· treść;

· nazwę konta;

· adres;

· datę i godzinę dostępu;

· pełny kontekst;

· komentarze;

· załączniki;

· sposób dotarcia do publikacji;

· informację o późniejszym usunięciu lub zmianie.

Nie należy ograniczać się do jednego przyciętego zrzutu.

Warto zachować pełne obrazy, nagranie przejścia przez stronę, pobrane pliki i notatkę z czynności.

Tak zabezpieczony materiał może następnie zostać oceniony przez kancelarię i organy procesowe.

Ustalenie potencjalnych świadków

W przypadku pojawiania się sprawcy pod domem albo pracą znaczenie mogą mieć osoby, których pokrzywdzony nie zna osobiście.

Detektyw może ustalić, że zdarzenie mogły widzieć:

· osoby pracujące w ochronie;

· recepcjoniści;

· sąsiedzi;

· pracownicy pobliskiego sklepu;

· administrator budynku;

· kierowcy;

· osoby obsługujące parking;

· pracownicy punktu usługowego;

· uczestnicy konkretnego spotkania.

Detektyw może ustalić tożsamość potencjalnego świadka i zapytać, czy widział określone zdarzenie.

Nie może natomiast zmuszać osoby do składania wyjaśnień ani przedstawiać rozmowy jako formalnego przesłuchania.

Zgodnie z art. 9 ustawy o usługach detektywistycznych detektyw może, o ile inne przepisy nie stanowią inaczej, uzyskiwać informacje od osób fizycznych, przedsiębiorców, instytucji oraz organów administracji. Przepis ten nie tworzy jednak po stronie rozmówcy ogólnego obowiązku udzielenia odpowiedzi.

Wskazanie miejsc objętych monitoringiem

Detektyw może pomóc szybko ustalić:

· które budynki posiadają monitoring;

· jaki obszar obejmują kamery;

· kto jest administratorem systemu;

· jak długo nagrania mogą być przechowywane;

· które godziny należy zabezpieczyć;

· czy istnieją alternatywne źródła obrazu.

Nie oznacza to automatycznego prawa do otrzymania kopii nagrania.

Rzeczy i materiały mogące stanowić dowód mogą zostać zażądane przez sąd lub prokuratora, a w sytuacjach niecierpiących zwłoki także przez Policję lub inny uprawniony organ na zasadach określonych w art. 217 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

W praktyce ważne jest szybkie wskazanie organom, gdzie materiał może się znajdować i jakiego okresu dotyczy.

Współpraca z kancelarią

Detektyw nie powinien zastępować prawnika.

Najlepsze efekty daje podział ról:

Kancelaria określa, jakie fakty mają znaczenie prawne i jakie działania procesowe należy podjąć.

Detektyw ustala i dokumentuje fakty.

Specjalista informatyki śledczej zabezpiecza urządzenia i dane cyfrowe wymagające wiedzy technicznej.

Specjalista bezpieczeństwa ocenia aktualne ryzyko i zabezpieczenia.

Policja i prokuratura korzystają z uprawnień procesowych, których prywatny podmiot nie posiada.

Taki model ogranicza ryzyko wykonywania kosztownych czynności, które nie będą miały znaczenia dla sprawy.

Końcowe sprawozdanie z czynności

Praca detektywa nie powinna kończyć się ustnym stwierdzeniem:

„Wydaje mi się, że to on.”

Zgodnie z art. 13 ustawy o usługach detektywistycznych detektyw ma obowiązek sporządzić końcowe pisemne sprawozdanie obejmujące opis stanu faktycznego, datę rozpoczęcia czynności, ich zakres i przebieg oraz datę zakończenia.

Raport w sprawie stalkingu powinien zawierać:

1. zakres zlecenia;

2. analizowany okres;

3. materiał przekazany przez klienta;

4. opis przeprowadzonych czynności;

5. chronologię;

6. ustalenia dotyczące osób, pojazdów, profili i numerów;

7. dokumentację fotograficzną lub filmową;

8. wykaz potencjalnych świadków;

9. źródło każdego ważnego ustalenia;

10. informacje potwierdzone;

11. informacje prawdopodobne;

12. informacje niepotwierdzone;

13. ograniczenia analizy;

14. załączniki.

Raport powinien być możliwy do zrozumienia przez osobę, która nie uczestniczyła w czynnościach.

Obowiązek zachowania tajemnicy

Sprawa stalkingu zawiera informacje szczególnie wrażliwe dla bezpieczeństwa klienta.

Mogą to być:

· miejsce zamieszkania;

· codzienne trasy;

· dane dzieci;

· godziny pracy;

· informacje o zabezpieczeniach;

· nowe relacje;

· miejsca czasowego pobytu;

· plany wyjazdów;

· dane świadków.

Art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o usługach detektywistycznych zobowiązuje detektywa do zachowania w tajemnicy źródeł informacji i okoliczności sprawy także po zakończeniu wykonywania czynności.

Klient powinien wiedzieć, kto ma dostęp do jego materiałów, w jaki sposób są przechowywane i komu mogą zostać przekazane.

Czego detektyw nie może robić

Najważniejsze granice wynikają z art. 7 ustawy o usługach detektywistycznych. Detektyw nie może stosować środków technicznych, metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla uprawnionych organów.

W praktyce detektyw nie powinien:

· włamywać się do telefonu lub komputera;

· przełamywać haseł;

· czytać prywatnej korespondencji bez uprawnienia;

· uzyskiwać danych operatora przez podszywanie się pod abonenta;

· śledzić lokalizacji telefonu przez systemy dostępne organom;

· instalować oprogramowania szpiegującego;

· zakładać podsłuchów;

· montować lokalizatora w pojeździe sprawcy;

· wchodzić do mieszkania lub na teren zamknięty bez zgody;

· przeszukiwać cudzych rzeczy;

· zatrzymywać sprawcy;

· odbierać mu urządzeń;

· przedstawiać się jako policjant;

· grozić;

· prowokować do popełnienia przestępstwa;

· wywierać presji na świadków.

Detektyw powinien także działać w sposób proporcjonalny.

Art. 6 ustawy o usługach detektywistycznych wymaga kierowania się zasadami etyki, lojalnością wobec zleceniodawcy i szczególną starannością, aby nie naruszać wolności oraz praw człowieka i obywatela.

Cel klienta nie usprawiedliwia każdej metody.

Detektyw nie zapewnia ochrony natychmiastowej

Detektyw może dokumentować zachowanie i pomagać w ustalaniu faktów.

Nie jest jednak zastępstwem dla numeru alarmowego ani patrolu Policji.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie:

· sprawca próbuje wejść do domu;

· grozi;

· posiada niebezpieczne narzędzie;

· blokuje drogę;

· niszczy mienie;

· śledzi pokrzywdzonego do odludnego miejsca;

· próbuje odebrać dziecko;

· zachowuje się agresywnie,

pierwszym działaniem powinno być wezwanie pomocy.

Nie należy czekać na przyjazd detektywa ani na wykonanie dokumentacji.

Czego detektyw nie może zagwarantować

Rzetelny detektyw nie powinien gwarantować:

· jednoznacznego ustalenia autora każdego profilu;

· uzyskania danych telekomunikacyjnych;

· udowodnienia winy;

· zatrzymania sprawcy;

· wydania zakazu zbliżania;

· wszczęcia postępowania;

· skazania;

· całkowitego zaprzestania nękania;

· odnalezienia dowodu, który na pewno przesądzi sprawę.

Może zagwarantować profesjonalne wykonanie uzgodnionych czynności, legalne metody, dokumentowanie źródeł, rzetelność i raport.

Wyniku postępowania nie da się uczciwie obiecać.

Modelowy przykład sprawy

Klientka informuje, że od kilku tygodni widzi samochód byłego partnera pod miejscem pracy.

Nie posiada jednak czytelnego zdjęcia numeru rejestracyjnego. Ochrona twierdzi, że pojazdy często zatrzymują się w tym miejscu, a były partner zaprzecza, że przyjeżdżał.

Analiza materiału pokazuje, że samochód pojawiał się zwykle w dniach, w których klientka pracowała do późna. W tych samych dniach otrzymywała wiadomości odnoszące się do godziny jej wyjścia.

W toku legalnych czynności udokumentowano:

· pojawienie się tego samego pojazdu w trzech kolejnych terminach;

· osobę kierującą;

· czas oczekiwania;

· przejazd za samochodem klientki;

· wiadomość wysłaną bezpośrednio po rozpoczęciu jazdy;

· miejsce objęte monitoringiem;

· pracownika ochrony, który widział wcześniejsze zdarzenie.

Raport nie powinien kończyć się stwierdzeniem:

„Badany jest stalkerem.”

Może wskazywać:

„W trzech objętych czynnościami terminach badany pojawiał się pojazdem w sąsiedztwie miejsca pracy klientki, oczekiwał do czasu jej wyjścia, a następnie poruszał się za jej samochodem. Bezpośrednio po jednym ze zdarzeń klientka otrzymała z numeru wcześniej używanego przez badanego wiadomość odnoszącą się do jej trasy. Ustalenia pozostają zgodne z wcześniejszą dokumentacją przekazaną przez klientkę.”

Ostateczną ocenę prawną pozostawia się kancelarii i organom prowadzącym postępowanie.

Jak przygotować się do pierwszej rozmowy z detektywem

Przed spotkaniem warto przygotować:

· krótką chronologię;

· dane osoby podejrzewanej;

· opis wcześniejszej relacji;

· numery telefonów;

· nazwy kont;

· zdjęcia pojazdów;

· daty najważniejszych zdarzeń;

· informacje o interwencjach;

· dane świadków;

· kopie wiadomości;

· miejsca, w których sprawca się pojawia;

· informację o aktualnym zagrożeniu;

· oczekiwany rezultat zlecenia.

Najważniejsze pytanie brzmi:

Jaki konkretny fakt ma zostać ustalony albo udokumentowany

Im dokładniej zostanie określony cel, tym mniejsze ryzyko prowadzenia działań szerokich, kosztownych i nieprzydatnych.

Komentarz Dawida Kuciela

W sprawach stalkingu klient często przychodzi z przekonaniem, że dokładnie wie, kto za wszystkim stoi.

Moim zadaniem nie jest bezrefleksyjnie potwierdzić jego podejrzenia.

Muszę sprawdzić, co da się udowodnić.

Czy ta osoba rzeczywiście pojawia się pod domem Czy korzysta z określonego samochodu Czy profile posiadają wspólne ślady Czy istnieją świadkowie Czy wiadomości i zdarzenia tworzą jedną chronologię

Równie ważne jest powiedzenie klientowi, czego nie mogę zrobić.

Nie mam dostępu do billingów, prywatnych skrzynek i danych operatorów. Nie mogę włamywać się do urządzeń ani korzystać z metod zastrzeżonych dla służb.

Dobry materiał nie powstaje dzięki przekroczeniu prawa.

Powstaje dzięki cierpliwemu połączeniu wielu legalnie ustalonych faktów.

Podsumowanie

Prywatny detektyw może pomóc ofierze stalkingu poprzez:

· analizę posiadanego materiału;

· przygotowanie chronologii;

· dokumentowanie powtarzających się zachowań;

· analizę publicznych profili i identyfikatorów;

· ustalanie pojazdów i powiązań;

· zabezpieczanie treści internetowych;

· identyfikację potencjalnych świadków;

· wskazanie miejsc objętych monitoringiem;

· przygotowanie końcowego raportu;

· współpracę z kancelarią.

Nie może natomiast przejmować uprawnień Policji, włamywać się do urządzeń, uzyskiwać zastrzeżonych danych ani stosować metod operacyjnych.

Największą wartością pracy detektywa nie jest efektowne „zdemaskowanie stalkera”.

Jest nią przygotowanie dokładnego, legalnie pozyskanego i możliwego do zweryfikowania materiału, który pomaga pokrzywdzonemu, kancelarii i organom ścigania zrozumieć rzeczywisty przebieg sprawy.

Powiązane materiały

Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:

• Ochrona osobista
• Jak przeprowadzić audyt bezpieczeństwa domu i jego najbliższego otoczenia
• Jak przygotować chronologię stalkingu przed złożeniem zawiadomienia