Jak dokumentować transfery majątku przed procesem lub egzekucją?

Kontrahent otrzymuje pierwsze wezwanie do zapłaty.

Kilka tygodni później sprzedaje samochody spółce należącej do członka rodziny. Zmienia siedzibę przedsiębiorstwa, kończy najem magazynu i przenosi pracowników do nowego podmiotu.

Nieruchomość, która jeszcze niedawno była przedstawiana jako główny składnik majątku, zostaje darowana osobie bliskiej.

Domena, marka i numery telefonów przechodzą do kolejnej spółki. Dotychczasowi klienci nadal korzystają z tych samych usług, ale faktury wystawia już inny przedsiębiorca.

Klient mówi:

„Oni wyprowadzają majątek.”

Takie stwierdzenie może być trafnym opisem kierunku zdarzeń.

Nie jest jednak jeszcze materiałem, na którym kancelaria powinna oprzeć poważne twierdzenia.

Trzeba odpowiedzieć na bardziej precyzyjne pytania:

Co dokładnie zostało przeniesione

Kiedy

Z jakiego podmiotu do jakiej osoby

Na jakiej podstawie

Czy zapłacono cenę

Co stało się z uzyskanymi środkami

Kto nadal korzysta z aktywa

Czy przedsiębiorstwo otrzymało realny ekwiwalent

Jak transfer wpłynął na możliwość zaspokojenia wierzyciela

Profesjonalne dokumentowanie transferów nie polega na fotografowaniu każdej rzeczy używanej przez dłużnika.

Polega na odtworzeniu całej operacji — stanu przed zmianą, samej czynności oraz sytuacji po jej dokonaniu.

Najważniejsza jest zmiana, nie sam obecny stan

Jeżeli nieruchomość należy dziś do członka rodziny dłużnika, sam aktualny wpis nie pokazuje całej historii.

Trzeba ustalić:

· kto był wcześniejszym właścicielem;

· kiedy nastąpiła zmiana;

· jaki był charakter czynności;

· jaka wartość została wskazana;

· czy istnieje informacja o zapłacie;

· czy dłużnik otrzymał inne aktywo;

· czy po zmianie nadal korzysta z nieruchomości;

· kto ponosi koszty;

· kto podejmuje decyzje;

· czy nowy właściciel rzeczywiście przejął kontrolę.

Podobnie należy analizować samochód, maszynę, udział, domenę, znak, kontrakt czy zorganizowaną część działalności.

Aktualny stan odpowiada na pytanie:

„Do kogo składnik należy teraz?”

Dokumentacja transferu musi odpowiedzieć również:

„Co zmieniło się w sytuacji dłużnika i wierzyciela?”

Kancelaria powinna wyznaczyć okres krytyczny

Nie każdy transfer dokonany w ciągu kilkuletniej historii przedsiębiorstwa ma znaczenie dla konkretnego sporu.

Spółka może regularnie sprzedawać pojazdy, wymieniać maszyny, reorganizować działalność i przenosić zespoły pomiędzy podmiotami z uzasadnionych przyczyn gospodarczych.

Najpierw należy więc ustalić okres, w którym roszczenie zaczęło być możliwe do przewidzenia.

Na osi czasu warto zaznaczyć:

· zawarcie umowy;

· powstanie zobowiązania;

· pierwsze problemy z wykonaniem;

· termin płatności;

· pierwszą reklamację;

· wypowiedzenie;

· wezwanie do zapłaty;

· zapowiedź postępowania;

· złożenie pozwu;

· wniosek o zabezpieczenie;

· wydanie orzeczenia;

· wszczęcie egzekucji.

Dopiero później należy nanieść wszystkie istotne zmiany majątkowe.

Transfer dokonany dwa lata przed powstaniem sporu może mieć inne znaczenie niż sprzedaż najważniejszego aktywa kilka dni po otrzymaniu wezwania.

Bliskość czasowa sama nie dowodzi celu działania.

Jest jednak jednym z elementów, które powinny zostać udokumentowane.

Transfer może przyjąć wiele form

Majątek nie znika wyłącznie poprzez klasyczną sprzedaż.

Zmiana może nastąpić przez:

· darowiznę;

· sprzedaż;

· aport;

· podział spółki;

· wydzielenie działalności;

· przeniesienie udziałów;

· ustanowienie zabezpieczenia;

· przekazanie aktywa w najem lub leasing;

· rozwiązanie umowy;

· przeniesienie praw do domeny albo marki;

· cesję wierzytelności;

· przekazanie kontraktu;

· zmianę podmiotu wystawiającego faktury;

· wycofanie składnika z działalności;

· przekazanie pracowników;

· przejęcie klientów;

· zbycie przedsiębiorstwa lub jego części;

· przeniesienie aktywności do podmiotu zagranicznego.

Nie każda zmiana formalnego właściciela oznacza ubytek ekonomiczny.

Jeżeli spółka sprzedała maszynę za cenę rynkową i otrzymała środki, w jej majątku nastąpiła zmiana rodzaju aktywa.

Pytanie brzmi wtedy:

Co stało się z pieniędzmi

Czy pozostały w przedsiębiorstwie

Czy przeznaczono je na spłatę zobowiązań

Czy wypłacono je osobom powiązanym

Czy środki można nadal zidentyfikować

Kontekst prawny wymaga dokładnej chronologii

Kodeks cywilny przewiduje ochronę wierzyciela, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową. Przepisy wiążą pokrzywdzenie z sytuacją, w której dłużnik wskutek czynności stał się niewypłacalny albo niewypłacalny w wyższym stopniu. Kodeks zawiera także domniemania dotyczące osób pozostających z dłużnikiem w bliskim stosunku, czynności nieodpłatnych oraz przedsiębiorców pozostających z nim w stałych stosunkach gospodarczych.

Detektyw nie powinien przesądzać, że określony transfer spełnia przesłanki przewidziane w przepisach.

Może jednak przygotować materiał dotyczący:

· czynności;

· daty;

· stron;

· relacji pomiędzy stronami;

· uzyskanej korzyści;

· sytuacji dłużnika przed i po zmianie;

· dalszego korzystania z aktywa;

· wartości transakcji;

· wiedzy osób uczestniczących;

· powiązań gospodarczych;

· kolejnych rozporządzeń.

Kodeks przewiduje również pięcioletni termin liczony od daty czynności dla żądania uznania jej za bezskuteczną wobec wierzyciela. Z punktu widzenia dokumentacji oznacza to, że dokładna data transferu może mieć znaczenie zasadnicze i nie powinna być ustalana jedynie w przybliżeniu.

Najpierw trzeba ustalić przedmiot transferu

Określenie:

„Spółka przepisała majątek”

jest zbyt ogólne.

Dla każdego składnika należy stworzyć osobną kartę.

Powinna ona obejmować:

Przedmiot

Co dokładnie zostało przeniesione

Stan przed transferem

Kto był właścicielem, użytkownikiem i osobą pobierającą korzyści

Data

Kiedy doszło do czynności oraz kiedy została ujawniona w rejestrze

Nabywca

Kto uzyskał składnik lub prawo

Podstawa

Sprzedaż, darowizna, aport, cesja, najem, przeniesienie umowy czy inna czynność

Wartość

Jaka cena albo wartość została wskazana

Ekwiwalent

Co otrzymał dłużnik

Stan po transferze

Kto korzysta, zarządza, finansuje i pobiera korzyści

Źródła

Jakie dokumenty i ustalenia potwierdzają poszczególne elementy

Dopiero po przygotowaniu kart można szukać wspólnego schematu.

Data wpisu nie zawsze jest datą czynności

Zmiana ujawniona w KRS może zostać wpisana później niż została podjęta uchwała, zawarta umowa albo faktycznie przekazana działalność.

Podobnie aktualizacja strony internetowej może nastąpić po wcześniejszym przejęciu klientów.

Dlatego trzeba odróżniać:

· datę podpisania dokumentu;

· datę podjęcia uchwały;

· datę skuteczności;

· datę wydania rzeczy;

· datę zapłaty;

· datę zgłoszenia;

· datę wpisu;

· datę rozpoczęcia faktycznego korzystania;

· datę ujawnienia transferu przez klienta.

W sprawie może się okazać, że formalny transfer nastąpił po wezwaniu, ale przygotowania rozpoczęto wcześniej.

Możliwa jest też sytuacja odwrotna: wpis pojawił się późno, choć czynność została zawarta przed powstaniem sporu.

KRS należy analizować w wersji pełnej

Odpis aktualny pokazuje stan istniejący obecnie.

Odpis pełny zawiera historię wpisów dokonywanych pod danym numerem KRS od chwili pierwszego wpisu, z wyjątkiem danych niepodlegających ujawnieniu. Pozwala więc odtworzyć między innymi zmiany składu organów, wspólników ujawnianych w rejestrze, adresów i sposobu reprezentacji. Odpis można pobrać przez wyszukiwarkę KRS.

W analizie transferów znaczenie mogą mieć:

· zmiany zarządu;

· rezygnacje;

· zmiany wspólników;

· przenoszenie siedziby;

· podwyższanie albo obniżanie kapitału;

· przekształcenia;

· podziały;

· likwidacja;

· ustanowienie prokury;

· powstawanie nowych podmiotów;

· powtarzające się osoby i adresy.

Sam wpis nie wyjaśnia przyczyny.

Tworzy jednak punkt na chronologii.

Dokumenty finansowe mogą pokazać skutek transferu

Każdy może bezpłatnie wyszukiwać i pobierać dokumenty finansowe podmiotu wpisanego do rejestru przedsiębiorców, jeżeli zna jego numer KRS. Służy do tego Przeglądarka Dokumentów Finansowych.

Analiza kilku kolejnych okresów może wykazać:

· spadek środków trwałych;

· zniknięcie zapasów;

· zmianę należności;

· wzrost transakcji z podmiotami powiązanymi;

· utratę przychodów;

· zmianę profilu działalności;

· ograniczenie zatrudnienia;

· wzrost zobowiązań;

· przeniesienie działalności do innego przedsiębiorstwa.

Detektyw nie powinien samodzielnie formułować specjalistycznej opinii księgowej, jeżeli wymaga ona wiedzy biegłego.

Może jednak wskazać zmianę, zestawić ją z datami oraz przekazać materiał kancelarii i specjaliście finansowemu.

Trzeba sprawdzić, czy cena rzeczywiście została zapłacona

Umowa może wskazywać cenę.

Nie oznacza to jeszcze, że została ona rzeczywiście przekazana.

Detektyw zwykle nie posiada legalnego dostępu do rachunków stron.

Może jednak ustalać elementy pośrednie:

· czy cena odpowiadała deklarowanej wartości;

· czy nabywca posiadał widoczną zdolność do zapłaty;

· czy strony pozostają w relacji rodzinnej lub gospodarczej;

· czy sprzedający nadal ponosi koszty aktywa;

· czy nowy właściciel korzysta z niego samodzielnie;

· czy dłużnik otrzymał inne świadczenie;

· czy po transferze pojawiły się nowe przepływy;

· czy dokumenty klienta zawierają potwierdzenia;

· czy osoba trzecia podejmowała realne decyzje.

Brak widocznego źródła finansowania nie dowodzi braku zapłaty.

Jest jednak okolicznością wymagającą dalszego sprawdzenia.

Cena powinna zostać zestawiona z warunkami rynkowymi

Sprzedaż za cenę znacząco niższą od wartości może mieć znaczenie.

Nie należy jednak ustalać wartości wyłącznie na podstawie przypadkowego ogłoszenia.

Samochody różnią się stanem, przebiegiem i wyposażeniem. Maszyna może wymagać naprawy. Nieruchomość może być obciążona albo posiadać szczególne wady.

Wstępne porównanie może wskazać potrzebę profesjonalnej wyceny.

Raport powinien wtedy stwierdzać:

„Cena wskazana w znanym dokumencie znacząco odbiegała od cen ofertowych porównywalnych składników.”

Nie:

„Aktywo sprzedano za połowę wartości”,

jeżeli nie wykonano rzetelnej wyceny.

Dalsze korzystanie po transferze jest istotnym elementem

Jeżeli dłużnik sprzedał samochód, ale nadal używa go codziennie, trzeba ustalić:

· na jakiej podstawie;

· kto opłaca paliwo;

· kto przechowuje pojazd;

· kto organizuje serwis;

· czy nabywca również z niego korzysta;

· czy dłużnik płaci za możliwość używania;

· czy samochód służy pracy.

W przypadku nieruchomości znaczenie mają:

· zamieszkiwanie;

· posiadanie kluczy;

· ponoszenie kosztów;

· finansowanie remontów;

· zawieranie umów;

· pobieranie czynszów;

· decydowanie o użytkownikach.

Dalsze korzystanie nie powoduje automatycznie, że własność formalna jest pozorna.

Pokazuje jednak, czy transfer doprowadził do realnej zmiany ekonomicznej i organizacyjnej.

Transfer przedsiębiorstwa może zostać rozłożony na wiele drobnych zdarzeń

Czasami nie dochodzi do jednej umowy przenoszącej cały biznes.

W ciągu kilku miesięcy:

· pracownicy odchodzą do nowej spółki;

· klienci otrzymują nowe umowy;

· domena zmienia administratora;

· telefony zostają przekierowane;

· magazyn wynajmuje inny podmiot;

· samochody przejmuje spółka powiązana;

· marka zostaje zarejestrowana na osobę fizyczną;

· dokumentacja projektowa trafia do nowego zespołu;

· stara spółka traci przychody.

Każde zdarzenie analizowane osobno może wyglądać zwyczajnie.

Dopiero jedna chronologia pokazuje przeniesienie całej zdolności operacyjnej.

W takich sprawach przedmiotem analizy nie jest tylko własność rzeczy.

Jest nim kontynuacja przedsiębiorstwa.

Klienci i pracownicy mogą być ważniejsi niż maszyny

W działalności usługowej największą wartość mogą stanowić:

· relacje z klientami;

· kontrakty;

· zespół;

· baza kontaktów;

· licencje;

· domena;

· marka;

· system sprzedaży;

· wiedza;

· procedury;

· kanały komunikacji.

Przeniesienie tych elementów może pozbawić starą spółkę zdolności generowania przychodu, mimo że formalnie nadal posiada biurka i kilka urządzeń.

Trzeba więc dokumentować nie tylko rzeczy.

Warto ustalać:

· kiedy klient zakończył współpracę;

· kto kontaktował się z nim wcześniej;

· z jakim podmiotem zawarł kolejną umowę;

· kto przygotował ofertę;

· którzy pracownicy przeszli;

· jakie materiały zostały wykorzystane;

· czy nowy podmiot posiadał gotową strukturę jeszcze przed otwartym konfliktem.

Osoba trzecia może przenieść aktywo dalej

Kodeks cywilny reguluje również sytuację, w której osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz kolejnej osoby. Z punktu widzenia pracy analitycznej oznacza to konieczność śledzenia całego łańcucha, a nie kończenia analizy na pierwszym nabywcy.

Przykładowo:

dłużnik przekazuje nieruchomość bratu,

brat wnosi ją do spółki,

spółka ustanawia zabezpieczenie,

a później sprzedaje ją kolejnemu podmiotowi.

Dla każdego etapu trzeba zebrać:

· datę;

· strony;

· charakter czynności;

· relacje;

· cenę;

· dalsze korzystanie;

· aktualny status.

Nie każdy transfer jest działaniem przeciwko wierzycielowi

Rzetelny raport musi uwzględniać zwykłe wyjaśnienia gospodarcze.

Spółka może sprzedać maszynę, ponieważ była nieefektywna.

Może zamknąć magazyn z powodu końca najmu.

Może utworzyć nowy podmiot dla odrębnego projektu.

Może przekazać aktywa w ramach reorganizacji, która rozpoczęła się przed sporem.

Może spłacić zabezpieczonego wierzyciela.

Może zbyć składnik po cenie rynkowej i zachować środki.

Informacje wskazujące na gospodarcze uzasadnienie powinny znaleźć się w raporcie tak samo jak okoliczności budzące wątpliwości.

Jak zabezpieczać informacje internetowe

Transfer działalności często staje się widoczny w internecie.

Nowa spółka publikuje ofertę, przedstawia tych samych pracowników i pokazuje wcześniejsze realizacje.

Stara strona zostaje wygaszona albo przekierowana.

Materiały należy zabezpieczyć z pełnym kontekstem:

· adresem;

· datą;

· godziną;

· nazwą podmiotu;

· profilem;

· pełną treścią;

· powiązanymi podstronami;

· informacją o osobach;

· plikami do pobrania;

· opisem sposobu pozyskania.

Najważniejsze jest wskazanie, co materiał potwierdza.

Sam zrzut strony nowego przedsiębiorstwa nie dowodzi transferu.

Może natomiast potwierdzić korzystanie z tej samej marki, zespołu, oferty albo realizacji.

Raport powinien pokazywać przepływ wartości

Najbardziej czytelna forma może obejmować tabelę:

Data

Aktywo lub działalność

Podmiot przekazujący

Podmiot przejmujący

Podstawa

Wartość/ekwiwalent

Stan po transferze

Do każdej pozycji trzeba dołączyć źródła i poziom potwierdzenia.

W większych sprawach warto przygotować również diagram pokazujący:

· dłużnika;

· osoby bliskie;

· spółki;

· kolejne transfery;

· klientów;

· aktywa;

· obecnych użytkowników.

Modelowy przypadek

Spółka handlowa posiadała magazyn, samochody, zespół sprzedaży i stałych klientów.

Po powstaniu sporu z głównym dostawcą właściciele utworzyli nową spółkę należącą formalnie do jednego z członków rodziny.

W ciągu czterech miesięcy:

· część samochodów sprzedano nowemu podmiotowi;

· magazyn zaczął wynajmować nowy przedsiębiorca;

· pracownicy otrzymali nowe umowy;

· klienci zaczęli otrzymywać faktury z innej spółki;

· domenę przekierowano na nową stronę;

· stary podmiot przestał wykazywać znaczące przychody.

Sama sprzedaż samochodów nie potwierdzała przeniesienia całej działalności.

Analiza wykazała jednak, że pojazdy pozostały w tym samym miejscu, korzystali z nich ci sami pracownicy, a formalny nabywca nie prowadził wcześniej działalności w tej branży.

Dokumenty finansowe pokazały gwałtowny spadek aktywów i przychodów starej spółki.

Nowy podmiot przejął większość dotychczasowych klientów.

Raport nie stwierdzał, że wszystkie czynności były bezskuteczne wobec wierzyciela.

Przedstawiał dokładny przepływ zasobów, daty, relacje i sposób dalszego korzystania.

Na tej podstawie kancelaria mogła przeprowadzić własną ocenę prawną i podjąć decyzję o kolejnych czynnościach.

Jak powinien wyglądać raport

Raport powinien zawierać:

1. Cel zlecenia.

2. Dane wierzytelności lub planowanego sporu.

3. Okres krytyczny.

4. Stan majątku przed transferami.

5. Chronologię czynności.

6. Strony każdego transferu.

7. Relacje pomiędzy stronami.

8. Podstawę prawną lub dokumentową czynności.

9. Wartość i ekwiwalent.

10. Sposób dalszego korzystania.

11. Źródła finansowania w zakresie możliwym do ustalenia.

12. Kolejne rozporządzenia.

13. Zmiany w działalności.

14. Przepływ klientów i pracowników.

15. Materiały rejestrowe.

16. Dokumenty finansowe.

17. Ustalenia terenowe.

18. Informacje potwierdzone.

19. Hipotezy.

20. Okoliczności wskazujące na gospodarcze uzasadnienie.

21. Ograniczenia.

Raport nie powinien zawierać kategorycznego stwierdzenia, że doszło do pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli jest to wniosek wymagający oceny prawnej.

Komentarz Dawida Kuciela

Transfer majątku dokumentuję jak drogę.

Nie wystarczy pokazać, gdzie składnik znajduje się dzisiaj.

Muszę ustalić, skąd wyszedł, kiedy, do kogo trafił, co otrzymał dłużnik i kto po zmianie nadal korzysta z aktywa.

Najważniejsze pytanie brzmi:

„Czy nastąpiła rzeczywista zmiana ekonomiczna, czy zmienił się przede wszystkim dokument?”

Nie oznacza to, że każde dalsze korzystanie potwierdza fikcyjną transakcję.

Może istnieć najem, leasing, umowa o pracę albo inne legalne wyjaśnienie.

Dlatego raport pokazuje fakty i wszystkie możliwe źródła.

To kancelaria ocenia, jakie skutki prawne wynikają z całego układu.

Podsumowanie

Dokumentowanie transferów majątku wymaga zbudowania chronologii obejmującej okres przed powstaniem sporu, moment każdej czynności oraz sposób funkcjonowania po zmianie.

Należy ustalić przedmiot, strony, datę, podstawę, cenę, ekwiwalent, relacje, źródło finansowania i dalsze korzystanie.

Trzeba analizować nie tylko nieruchomości i ruchomości, lecz także klientów, pracowników, kontrakty, marki, domeny i zdolność operacyjną przedsiębiorstwa.

Nie każdy transfer oznacza pokrzywdzenie wierzyciela.

Największą wartość posiada raport, który pokazuje pełny przepływ wartości, uwzględnia także gospodarcze wyjaśnienia i pozostawia ocenę skutków prawnych kancelarii.

Powiązane materiały

Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:

• Bezpieczeństwo biznesu
• Jak kompleksowo monitorujemy bezpieczeństwo firmy – od działań operacyjnych po monitoring internetu
• Jak sprawdzić, czy firma wyprowadza majątek przed sporem lub egzekucją