Jak detektyw może wspierać obronę lub pełnomocnika w sprawie karnej?

Do kancelarii zgłasza się rodzina mężczyzny podejrzanego o udział w pobiciu.

Z materiałów postępowania wynika, że został rozpoznany przez świadka. Telefon podejrzanego logował się w szeroko rozumianym rejonie zdarzenia, a jedna z osób twierdzi, że widziała go wcześniej w towarzystwie pozostałych uczestników.

Klient zaprzecza.

Twierdzi, że w czasie zdarzenia znajdował się w innym miejscu. Wskazuje sklep, stację paliw i dwie osoby, które mogły go widzieć. Nie posiada jednak paragonu, świadkowie nie zostali jeszcze ustaleni, a monitoring mógł zostać już nadpisany.

W innej sprawie pełnomocnik pokrzywdzonego otrzymuje informację, że człowiek mogący posiadać wiedzę o zdarzeniu nigdy nie został przesłuchany. Organy nie znały jego pełnych danych, a po kilku latach nie wiadomo, gdzie przebywa.

W obu przypadkach kancelaria nie potrzebuje prywatnej wersji śledztwa prowadzonego zamiast Policji albo prokuratury.

Potrzebuje niezależnego sprawdzenia konkretnych faktów, odnalezienia źródeł informacji oraz przygotowania materiału, który obrońca lub pełnomocnik będzie mógł ocenić i wykorzystać przy formułowaniu właściwych wniosków.

Prywatny detektyw może działać wyłącznie w zakresie niezastrzeżonym dla organów państwowych. Nie posiada uprawnień Policji, prokuratora ani sądu. Nie może zatrzymywać ludzi, przeprowadzać przeszukań, żądać wydania urządzeń ani stosować środków operacyjnych zastrzeżonych dla służb. Ustawa o usługach detektywistycznych przewiduje jednocześnie obowiązek pisemnego powiadomienia organu prowadzącego postępowanie, jeżeli zawarta umowa detektywistyczna może wiązać się z toczącą się sprawą karną.

Detektyw nie prowadzi konkurencyjnego postępowania karnego

Największym błędem jest rozpoczęcie współpracy od polecenia:

„Proszę udowodnić, że klient jest niewinny.”

Albo:

„Proszę znaleźć sprawcę, skoro Policja tego nie zrobiła.”

Tak postawiony cel miesza role.

Obrońca lub pełnomocnik określa znaczenie procesowe faktów, analizuje akta, przygotowuje wnioski i reprezentuje klienta. Organy państwa prowadzą czynności zastrzeżone ustawowo. Detektyw pozyskuje i weryfikuje informacje w dopuszczalnym zakresie, dokumentuje przebieg działań i przekazuje rezultat kancelarii.

Jego zadaniem może być ustalenie:

· czy wskazana osoba rzeczywiście istnieje i gdzie obecnie przebywa;

· czy świadek mógł obserwować zdarzenie z miejsca, które opisuje;

· jaka była widoczność, odległość i organizacja przestrzeni;

· czy przedstawiana trasa była fizycznie możliwa;

· jakie obiekty mogły posiadać monitoring;

· kto pracował w miejscu zdarzenia;

· czy zachowały się publicznie dostępne materiały;

· kiedy określona treść pojawiła się w internecie;

· czy osoba wskazywana jako uczestnik była wówczas związana z konkretnym miejscem lub podmiotem;

· jakie źródła mogą potwierdzić albo podważyć chronologię.

Detektyw nie rozstrzyga odpowiedzialności karnej.

Tworzy materiał pozwalający prawnikowi zadać precyzyjniejsze pytanie procesowe.

Punktem wyjścia powinny być akta, nie wyłącznie opowieść klienta

Klient zna własną perspektywę.

Nie zawsze zna pełny materiał zgromadzony przez organy. Może nie wiedzieć o zeznaniach, opinii, zapisie cyfrowym albo dokumencie, który zmienia znaczenie jego wspomnień.

Dlatego plan działań powinien powstać po analizie dostępnego materiału procesowego przez obrońcę lub pełnomocnika.

Detektyw powinien otrzymać jasno opisane zagadnienie:

Co wynika z akt

Co twierdzi klient

Gdzie występuje sprzeczność

Jakiej informacji brakuje

Czy źródło nadal może istnieć

Jak ustalenie wpłynie na możliwy wniosek

Przykładowo sam fakt, że klient wskazuje lokal gastronomiczny jako miejsce swojego pobytu, nie oznacza jeszcze, że trzeba od razu kontaktować wszystkich pracowników.

Najpierw należy sprawdzić dokładną godzinę zdarzenia, przewidywaną trasę, czas przejazdu, dostępność płatności, logowania, komunikację oraz to, czy lokal rzeczywiście działał w analizowanym czasie.

Dopiero później można szukać konkretnych świadków lub materiałów.

Pytania muszą dotyczyć faktów, a nie oczekiwanego wyniku

Słabe pytanie brzmi:

„Czy świadek kłamie?”

Detektyw nie powinien przypisywać człowiekowi świadomego składania fałszywej relacji bez odpowiednich podstaw.

Może natomiast sprawdzić:

· czy miejsce wskazane przez świadka istniało;

· jak wyglądało w czasie zdarzenia;

· czy pole widzenia było zasłonięte;

· jakie panowało oświetlenie;

· jak długo trwała obserwacja;

· czy świadek znał osobę wcześniej;

· czy opis pojawił się przed publikacją jej wizerunku;

· czy kolejne wypowiedzi są ze sobą zgodne;

· czy istnieją dokumenty potwierdzające jego obecność;

· czy relacja obejmuje osobistą obserwację, czy wiadomości zasłyszane później.

Człowiek może być całkowicie przekonany o prawdziwości własnej pamięci i jednocześnie się mylić.

Może również po latach połączyć to, co widział, z informacjami poznanymi z mediów, rozmów albo akt.

Miejsce zdarzenia trzeba analizować w rzeczywistych warunkach

Fotografia wykonana w południe nie odpowiada na pytanie o widoczność o godzinie 23:30.

Dzisiejszy układ ulicy może różnić się od tego sprzed kilku lat. Budynek został przebudowany, latarnia wymieniona, drzewa wycięte, a ogrodzenie przesunięte.

Analiza miejsca powinna uwzględniać okres zdarzenia.

Znaczenie mogą mieć:

· archiwalne fotografie;

· mapy;

· projekty organizacji ruchu;

· dawne wejścia;

· rozmieszczenie kamer;

· oświetlenie;

· przeszkody;

· wysokość i odległość;

· pora roku;

· natężenie ruchu;

· czas potrzebny na przejście albo przejazd;

· sposób dostępu do budynku.

Celem nie jest stworzenie pozornej rekonstrukcji opartej na dzisiejszym obrazie.

Należy wyraźnie wskazać, które elementy zostały potwierdzone historycznie, a które opisują stan obecny.

Alibi należy rozłożyć na kolejne punkty czasowe

Klient może powiedzieć:

„W tym czasie byłem w domu.”

Takie twierdzenie jest zbyt szerokie.

Trzeba zbudować sekwencję:

Kiedy ostatni raz ktoś widział klienta przed zdarzeniem

Kiedy wykonano połączenie lub wysłano wiadomość

Czy urządzenia były używane osobiście

Czy odbyła się płatność

Czy ktoś widział wyjście albo powrót

Jaki był realny czas przejazdu

Czy istniała możliwość pokonania trasy innym środkiem

Alibi nie powinno być oparte wyłącznie na jednym świadku blisko związanym z klientem, jeżeli istnieją także obiektywne źródła.

Jednocześnie brak paragonu albo nagrania nie oznacza automatycznie, że relacja jest fałszywa.

Detektyw może poszukiwać fragmentów chronologii, które dopiero po połączeniu tworzą pełny obraz.

Telefon nie jest tym samym co człowiek

Informacje dotyczące urządzenia mogą mieć duże znaczenie, ale wymagają ostrożnej interpretacji.

Telefon pozostawiony w mieszkaniu nie potwierdza obecności właściciela. Telefon przewożony przez inną osobę nie odzwierciedla drogi użytkownika. Logowanie do obszaru obsługiwanego przez stację bazową nie musi wskazywać dokładnego punktu.

Detektyw nie powinien samodzielnie wydawać opinii wymagającej wiadomości specjalnych.

Może natomiast pomóc w ustaleniu okoliczności potrzebnych obrońcy do sformułowania pytania do odpowiedniego specjalisty:

kto miał dostęp do urządzenia, jaki był zwykły sposób korzystania, czy telefon był współdzielony, czy istniały inne urządzenia, jakie miejsca wynikają z pozostałych faktów oraz czy chronologia jest spójna.

Granica pomiędzy ustaleniem faktu a opinią techniczną powinna zostać wyraźnie zachowana.

Monitoring wymaga natychmiastowej reakcji

W wielu obiektach nagrania są przechowywane przez ograniczony czas.

Po kilku dniach albo tygodniach materiał może zostać automatycznie nadpisany. Dlatego informacja o potencjalnej kamerze powinna być przekazywana kancelarii niezwłocznie.

Detektyw może pomóc ustalić:

· jakie kamery funkcjonowały w miejscu;

· kto był ich administratorem;

· jaki obszar obejmowały;

· jak długo przechowywano materiał;

· czy zapis został zabezpieczony;

· czy obok znajdowały się inne systemy;

· kto może potwierdzić organizację monitoringu.

Nie posiada jednak prawa do żądania wydania zapisu tak jak uprawniony organ.

Może wskazać źródło i pilność, aby obrońca lub pełnomocnik podjął odpowiednie działania procesowe.

Rozmowa z potencjalnym świadkiem nie jest przesłuchaniem

Celem pierwszego kontaktu powinno być przede wszystkim:

potwierdzenie tożsamości, ustalenie związku osoby ze zdarzeniem, sprawdzenie, czy posiada własną wiedzę, i zapytanie, czy zgadza się na kontakt z kancelarią.

Nie należy rozpoczynać od przedstawiania całej wersji klienta.

Pytanie:

„Czy widział pan, że klient nie uczestniczył w pobiciu?”

sugeruje oczekiwaną odpowiedź.

Znacznie właściwsze jest ustalenie:

„Czy pamięta pan ten dzień Gdzie się pan znajdował Kogo pan widział Skąd zna pan te osoby?”

Rozmowa powinna rozdzielać:

· osobistą obserwację;

· informację zasłyszaną;

· własny wniosek świadka;

· treści poznane później;

· elementy, których nie pamięta;

· materiał, który posiada.

Jeżeli świadek nie chce rozmawiać, jego decyzję należy uszanować.

Detektyw nie może obiecywać korzyści za określoną relację, grozić skutkami odmowy ani przedstawiać się jako przedstawiciel organu.

Należy chronić niezależność świadków

Kilku potencjalnych świadków może należeć do tej samej grupy znajomych albo pracowników.

Jeżeli wcześniej dowiedzą się, jakie szczegóły interesują obronę, mogą zacząć omawiać sprawę i nieświadomie ujednolicać wspomnienia.

Dlatego kolejność kontaktów powinna zostać zaplanowana z kancelarią.

Nie należy przekazywać jednemu świadkowi relacji drugiego.

Warto również ustalić, czy osoba wcześniej rozmawiała o zdarzeniu z klientem, innymi świadkami, mediami albo uczestnikami postępowania.

Sam kontakt nie dyskwalifikuje jej relacji.

Powinien jednak zostać uwzględniony przy ocenie źródła poszczególnych informacji.

Materiały z internetu trzeba zabezpieczać w pełnym kontekście

W sprawach karnych znaczenie mogą mieć:

· publiczne wpisy;

· nagrania;

· transmisje;

· komentarze;

· fotografie;

· informacje o wydarzeniu;

· deklarowane miejsca;

· profile osób;

· relacje pomiędzy użytkownikami;

· daty powstania kont;

· publiczne oferty i ogłoszenia.

Sama fotografia nie zawsze wskazuje, kiedy została wykonana. Data publikacji nie musi być datą zdarzenia. Konto może mieć fałszywą nazwę albo być prowadzone przez kilka osób.

Materiał powinien zostać zachowany razem z adresem, datą dostępu, kontekstem profilu, powiązanymi treściami i opisem sposobu pozyskania.

Nie należy próbować uzyskiwać dostępu do prywatnych kont przez przełamywanie zabezpieczeń, podszywanie się pod inną osobę albo wykorzystywanie cudzego hasła.

Nowa informacja musi zostać oceniona przed kontaktem z organem lub świadkiem

Detektyw może ustalić, że ważny świadek mieszka pod konkretnym adresem.

Może odkryć lokal, w którym prawdopodobnie istnieje materiał. Może również znaleźć publiczną treść wskazującą na nową osobę.

Nie każda informacja powinna prowadzić do natychmiastowej samodzielnej konfrontacji.

Najpierw trzeba przekazać ją obrońcy albo pełnomocnikowi.

Prawnik oceni:

· czy źródło należy zabezpieczyć procesowo;

· czy kontakt może zaszkodzić sprawie;

· czy potrzebny jest wniosek dowodowy;

· czy trzeba niezwłocznie zawiadomić organ;

· czy istnieje ryzyko utraty materiału;

· czy informacja wymaga specjalisty;

· czy dalsze działania pozostają zgodne z interesem klienta.

Kodeks postępowania karnego przewiduje przeprowadzanie dowodów na wniosek stron albo z urzędu. Materiał detektywistyczny nie staje się automatycznie dowodem procesowym tylko dlatego, że został opisany w raporcie; może natomiast pomóc prawnikowi zidentyfikować źródło i sformułować odpowiedni wniosek.

Detektyw może ujawnić także okoliczność niekorzystną dla klienta

Profesjonalna analiza nie polega na eliminowaniu faktów, które nie pasują do przyjętej obrony.

Może się okazać, że:

· wskazany świadek nie potwierdza relacji klienta;

· czas przejazdu pozwalał na obecność na miejscu;

· monitoring nie obejmował obszaru deklarowanego przez klienta;

· osoba przedstawiana jako niezależna pozostaje z nim blisko związana;

· wiadomość powstała w innej godzinie;

· klient wcześniej znał osobę, której znajomości zaprzeczał;

· materiał internetowy został opublikowany później, ale przedstawia wcześniejsze zdarzenie.

Taka informacja musi trafić do kancelarii.

Obrońca powinien poznać słaby punkt przed przesłuchaniem albo wystąpieniem przeciwnika procesowego.

Raport detektywistyczny nie jest materiałem reklamowym strony.

Ma przedstawiać stan faktyczny w zakresie możliwym do odpowiedzialnego ustalenia.

Wsparcie pełnomocnika pokrzywdzonego wymaga takiej samej rzetelności

Detektyw może pracować również na rzecz pełnomocnika pokrzywdzonego.

Zakres może obejmować ustalenie świadków, weryfikację osób i podmiotów, odtworzenie przepływu zdarzeń, zabezpieczenie publicznych treści oraz ustalenie aktualnego miejsca pobytu osoby.

Nie oznacza to szukania materiału obciążającego za wszelką cenę.

Również w takim zleceniu trzeba sprawdzać wersje alternatywne i informacje niekorzystne dla klienta.

Rzetelność ma szczególne znaczenie, ponieważ nieprecyzyjne oskarżenie skierowane wobec niewłaściwego człowieka może przynieść poważne skutki.

Jak powinien wyglądać plan współpracy

Plan powinien obejmować:

1. Przedmiot postępowania i jego etap.

2. Status klienta.

3. Materiał znany z akt.

4. Relację klienta.

5. Konkretną sprzeczność lub lukę.

6. Osoby i podmioty do weryfikacji.

7. Termin utraty potencjalnych źródeł.

8. Zasady kontaktu ze świadkami.

9. Sposób raportowania pilnych informacji.

10. Czynności wymagające wcześniejszej decyzji kancelarii.

11. Zakres końcowego sprawozdania.

12. Informacje, których detektyw nie powinien pozyskiwać.

Taki dokument chroni przed prowadzeniem działań szerokich, ale procesowo bezużytecznych.

Modelowy przypadek

Obrońca reprezentował osobę oskarżoną o udział w kradzieży wartościowego sprzętu.

Kluczowy świadek twierdził, że rozpoznał oskarżonego wychodzącego z magazynu późnym wieczorem.

Analiza miejsca wykazała, że świadek obserwował bramę z odległości kilkudziesięciu metrów. Część widoku zasłaniały pojazdy, a oświetlenie od strony wyjścia było słabsze niż wynikało z fotografii wykonanych później przez właściciela obiektu.

Ustalono również, że świadek nie znał wcześniej oskarżonego, a jego wizerunek zobaczył w lokalnej publikacji przed formalnym okazaniem.

Te fakty nie oznaczały automatycznie, że rozpoznanie było błędne.

Jednocześnie klient twierdził, że w czasie zdarzenia przebywał na stacji paliw.

Monitoring nie był już dostępny, ale odnaleziono pracownika, który rozpoznał klienta i pamiętał nietypową rozmowę. Płatność została dokonana gotówką, natomiast dane z innego legalnie pozyskanego źródła pozwoliły zawęzić godzinę jego obecności.

Dalsza analiza ujawniła, że od stacji do magazynu można było dotrzeć szybciej, niż początkowo zakładał klient.

Raport przedstawił więc zarówno okoliczności osłabiające pewność rozpoznania, jak i fakt, że ustalone alibi nie obejmowało całego czasu zdarzenia.

Obrońca otrzymał materiał pozwalający sformułować precyzyjne pytania i wnioski bez budowania obrony na twierdzeniu, którego nie dało się w pełni potwierdzić.

Jak powinien wyglądać raport

Raport powinien zawierać:

· cel zlecenia;

· dane postępowania przekazane przez kancelarię;

· pytania faktyczne;

· materiały początkowe;

· chronologię;

· opis miejsca;

· osoby zweryfikowane;

· sposób potwierdzenia ich tożsamości;

· rozmowy i ich warunki;

· źródła cyfrowe;

· materiały zagrożone utratą;

· ustalenia korzystne i niekorzystne;

· informacje przekazane niezwłocznie kancelarii;

· czynności niewykonane;

· ograniczenia;

· załączniki.

Każdy wniosek powinien prowadzić do konkretnego źródła.

Relacja świadka musi być oddzielona od interpretacji detektywa, a ustalenie faktyczne od zagadnienia wymagającego opinii biegłego.

Komentarz Dawida Kuciela

W sprawie karnej nie szukam człowieka, który powie to, czego oczekuje klient.

Szukam odpowiedzi na pytanie, czy historia przedstawiona w aktach i przez klienta jest zgodna z rzeczywistymi warunkami miejsca, czasu i zachowania ludzi.

Czasami odnajduję świadka, którego nikt wcześniej nie znał.

Czasami ustalam, że świadek wskazany przez klienta w rzeczywistości nie widział zdarzenia.

Obie informacje mają wartość.

Najważniejsze jest, aby prawnik otrzymał je odpowiednio wcześnie.

Nie prowadzę prywatnego postępowania zamiast organów. Nie przesłuchuję i nie oceniam odpowiedzialności karnej.

Sprawdzam fakty, identyfikuję źródła i dokumentuję ustalenia w sposób, który pozwala obrońcy albo pełnomocnikowi wykonać własną pracę.

Podsumowanie

Prywatny detektyw może wspierać obrońcę lub pełnomocnika poprzez niezależną analizę faktów, miejsca zdarzenia, chronologii, potencjalnych świadków, alibi, źródeł monitoringu i publicznych materiałów cyfrowych.

Współpraca powinna wynikać z analizy akt i precyzyjnych pytań kancelarii.

Detektyw nie zastępuje organów, nie prowadzi czynności zastrzeżonych ustawowo i nie wpływa na treść relacji świadków.

Jego największą wartością jest odnalezienie źródła, sprawdzenie warunków oraz przedstawienie zarówno ustaleń korzystnych, jak i niekorzystnych dla klienta.

Raport nie rozstrzyga sprawy.

Dostarcza prawnikowi zweryfikowanych informacji potrzebnych do sformułowania właściwych wniosków procesowych.

Powiązane materiały

Jeżeli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz również:

• Dawid Kuciel – DKDetektyw
• Jak detektyw robi zdjęcia
• Jak detektyw może wspierać kancelarię w sprawie rodzinnej